Yaşam Hakkı
Yaşam Hakkı — 93 KARAR BÜLTENİ listelendi.
Tüm insan haklarının kaynağı ve ön koşulu olan yaşam hakkı, mutlak ve devredilemez niteliktedir. Devletin, bireylerin yaşamını koruma konusundaki 'pozitif yükümlülüğü' ve kamu görevlilerinin orantısız güç kullanımından kaçınma 'negatif yükümlülüğü' altındaki her türlü ihmal, ulusal ve uluslararası arenada en ağır ihlal olarak yaptırıma bağlanır.
Tıbbi ihmal iddialarında devletin pozitif yükümlülüğü esastır. Etkili soruşturma makul sürede tamamlanmayı gerektirir. Yargısal gecikmeler yaşam hakkının usul boyutunu ihlal eder. Doktorların tıbbi değerlendirmelerine mahkemece müdahale edilemez.
Devletin yaşam hakkını koruma pozitif yükümlülüğü bulunmaktadır. Arama kurtarma faaliyetlerinde hızlı ve etkin müdahale şarttır. Ölüm olaylarında bağımsız ve derinlemesine soruşturma yürütülmelidir. Denizde tehlike altındaki kişilere derhal yardım edilmelidir.
Yaşamı destekleyen tedavinin kesilmesi kararı yargısal denetime tabidir. Hastanın önceden verdiği talimatlar tıbbi değerlendirmeye tabi tutulabilir. Tıbbi fayda sağlamayan tedavide ısrar edilmesi makul görülmeyebilir. Karar alma sürecine hasta yakınlarının katılımı sağlanmalıdır.
Bilgiye erişim hakkı ifade özgürlüğünün parçasıdır. Sivil toplum örgütleri kamu bekçisi rolündedir. Soruşturma bilgisi kamu yararı niteliği taşır. Bilgi taleplerinde adil denge gözetilmelidir.
Yaşam hakkı ihlallerinde etkili soruşturma yükümlülüğü esastır. Savaş suçlarında zaman aşımı veya aşırı gecikme kabul edilemez. Soruşturmanın makul sürede ve özenle tamamlanması zorunludur. Eksik bilgi sunulması her zaman hakkın kötüye kullanımı sayılmaz.
Ölümcül güç kullanımı mutlak zorunluluk taşımalıdır. Kolluk kuvvetlerinin orantısız gücü yaşam hakkını ihlal eder. Devletler ölüm olaylarını etkili bir şekilde soruşturmalıdır. Toplumsal olaylarda göz yaşartıcı gaz dikkatli kullanılmalıdır.
Devletlerarası davalarda mağdurlar için adil tazmin hükmedilebilir. Tazminat için mağdur grubunun nesnel olarak belirlenebilmesi şarttır. Ayrılma öncesi ihlallerde mahkemenin yargı yetkisi devam eder. Adil tazminin mağdurlara dağıtımı başvuran devletin sorumluluğundadır.
Yaşam hakkı kapsamında etkili soruşturma yürütülmesi zorunludur. Ölüm olaylarında devletin tatminkâr bir açıklama getirmesi gerekir. Eksik incelemeyle intihar sonucuna varılması hukuka aykırıdır. Askeri kışladaki ölümlerde devletin sorumluluğu daha ağırdır.
Yaşam hakkı kapsamında etkili soruşturma yükümlülüğü esastır. Sağlık hizmetlerinde kusur yargısal denetime tabi olmalıdır. Bilirkişi raporları mahkemelerce titizlikle ve dikkatle incelenmelidir. Tıbbi ihmal davaları makul sürede hızla sonuçlandırılmalıdır.
Devlet, gözaltındakilerin yaşam hakkını mutlak şekilde korumakla yükümlüdür. Güç kullanımı talimatları açık, net ve öngörülebilir olmalıdır. Riskli müdahalelerde personele yeterli ve güncel eğitim verilmelidir. Ölümle sonuçlanan vakalarda devlet makul ve tatmin edici açıklama yapmalıdır.