Mobbing

İşverenlerin işe alım sürecinde adaylar hakkında dolaylı yollardan, özellikle sosyal medya üzerinden araştırma yapması sık karşılaşılan bir durumdur. Ancak işverenin bu bilgi edinme hakkı sınırsız değildir ve adayların özel hayatının gizliliği ihlal edilerek gizli yollarla veri toplanması hukuka aykırılık teşkil etmektedir.

İşe alım süreçlerinde kullanılan yapay zeka sistemlerinin veya video mülakat algoritmalarının, adayların yüz ifadelerinden, ses tonlarından veya biyometrik özelliklerinden yola çıkarak sağlık durumlarına ya da duygusal yapılarına dair çıkarımlar yapması son derece yüksek riskli bir veri işleme faaliyeti olarak değerlendirilmektedir. Bu tür uygulamalar, ilgili kişinin açık rızası olmaksızın veya kanunlarda açıkça öngörülmüş bir hukuki dayanaktan yoksun şekilde yapıldığında açık bir ihlal anlamına gelebilir.

Kısmi süreli çalışma düzenine geçmeniz, yasalarla güvence altına alınmış olan yıllık ücretli izin hakkınızı kaybetmenize veya bu sürenin kısalmasına kesinlikle neden olmaz. İzin haklarınızın hesaplanmasında fiilen çalıştığınız saatler veya günler değil, iş sözleşmenizin başlangıç tarihi esas alınarak işyerindeki genel kıdem süreniz dikkate alınır.

İşyeri iletişim ağlarından ve dijital platformlardan kasıtlı ve sistematik bir şekilde dışlanmanız, işverenin eşit davranma borcu kapsamında hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylemdir. Çalışanların anlık mesajlaşma veya e-posta gruplarından keyfi olarak çıkarılması, kişinin mesleki konumunun kalitesine yönelik saldırgan davranışlar arasında yer alır ve dijital ortamda dışlama olarak nitelendirilmektedir.

İşe alım sürecinde yapay zeka kullanımı nedeniyle cinsiyetinizden dolayı elenmeniz, hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir ayrımcılık şüphesi barındırır. İşverenler, yapay zeka destekli yazılımlarla adayların özgeçmişlerini tararken sözleşme öncesi görüşmelerden doğan sorumlulukları gereğince aday işçilere karşı ayrımcılık yapmama yükümlülüğü altındadır.

Gelişen dijital teknolojilerle birlikte yapay zeka sistemlerinin işçilerin klavye hareketlerini, çalışma hızlarını ve hatta duygusal durumlarını analiz ederek performans değerlendirmesi yapması, iş hukukunda önemli tartışmalara neden olan yeni bir gözetim biçimidir. Ancak algoritmik yönetim adı verilen bu kapalı sistemler, işvereni şeffaflık ilkesi gereği aydınlatma yükümlülüğünden asla kurtarmaz; hakkınızda toplanan verilerin nasıl işlendiğini ve kararların hangi kriterlere göre alındığını ayrıntılarıyla bilme hakkınız bulunmaktadır.

İşvereninizin diğer çalışanlarla aranızda keyfi bir şekilde ayrım yapması durumunda eşit işlem borcuna aykırılık nedeniyle tazminat talep etme hakkınız bulunmaktadır. Hukuk sistemimizde işverenin eşit davranma borcu bulunmakta olup, dil, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep gibi sebeplere dayanarak işçiler arasında ayrım yapılması mutlak surette yasaklanmıştır.

İşyerinde size diğer çalışanlardan daha fazla iş verilmesi tek başına eşit davranma borcuna aykırılık oluşturmadığından bu gerekçeyle maddi tazminat alamazsınız. İşverenlerin yönetim hakkı sınırlandırılmış olup, çalışanlar arasında haklı bir neden olmadıkça keyfi ayrım yapılması yasaklanmıştır.

Evet, işyerinde çalıştığınız süreyle sınırlı olmak kaydıyla prim talep etme hakkınız bulunmaktadır ve sene sonuna kadar çalışmanız zorunlu değildir. Yargıtay kararlarına göre, mal veya hizmet üretiminde verimliliği artırmak amacıyla ödül niteliğinde verilen prim ödemesine hak kazanabilmeniz için prim ödemesini gerektiren dönemin sonuna kadar işyerinde çalışmış olmanız gerekmemektedir.

Hayır, patronunuzun geçerli ve haklı bir nedene dayanmaksızın bazı çalışanlara prim ödeyip size ödememesi hukuken yasal bir uygulama değildir. İşverenin çalışanlarına karşı genel anlamda adil davranma yükümlülüğü bulunmakta olup, bu kapsamda işverenin eşit davranma borcu çerçevesinde hareket etmesi gerekmektedir.