Eşit Davranma Borcu

İşyeri iletişim ağlarından ve dijital platformlardan kasıtlı ve sistematik bir şekilde dışlanmanız, işverenin eşit davranma borcu kapsamında hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylemdir. Çalışanların anlık mesajlaşma veya e-posta gruplarından keyfi olarak çıkarılması, kişinin mesleki konumunun kalitesine yönelik saldırgan davranışlar arasında yer alır ve dijital ortamda dışlama olarak nitelendirilmektedir.

Şirketin oluşturduğu iş organizasyonu kapsamında teknolojik iletişim vasıtaları ile işinizi evden yürütmeniz, işyerinde ofis ortamında çalışan diğer emsal çalışanlara göre daha az hakka sahip olmanızı gerektirmez. Mevzuatımızda bu tür teknoloji destekli çalışma biçimi uzaktan çalışma olarak adlandırılmakta olup, yasal düzenlemeler uyarınca bu çalışanlar esaslı bir neden olmadıkça salt iş sözleşmesinin niteliğinden ötürü emsal işçiye göre farklı bir işleme tabi tutulamazlar.

İşe alım sürecinde yapay zeka kullanımı nedeniyle cinsiyetinizden dolayı elenmeniz, hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir ayrımcılık şüphesi barındırır. İşverenler, yapay zeka destekli yazılımlarla adayların özgeçmişlerini tararken sözleşme öncesi görüşmelerden doğan sorumlulukları gereğince aday işçilere karşı ayrımcılık yapmama yükümlülüğü altındadır.

Gelişen dijital teknolojilerle birlikte yapay zeka sistemlerinin işçilerin klavye hareketlerini, çalışma hızlarını ve hatta duygusal durumlarını analiz ederek performans değerlendirmesi yapması, iş hukukunda önemli tartışmalara neden olan yeni bir gözetim biçimidir. Ancak algoritmik yönetim adı verilen bu kapalı sistemler, işvereni şeffaflık ilkesi gereği aydınlatma yükümlülüğünden asla kurtarmaz; hakkınızda toplanan verilerin nasıl işlendiğini ve kararların hangi kriterlere göre alındığını ayrıntılarıyla bilme hakkınız bulunmaktadır.

İşvereninizin diğer çalışanlarla aranızda keyfi bir şekilde ayrım yapması durumunda eşit işlem borcuna aykırılık nedeniyle tazminat talep etme hakkınız bulunmaktadır. Hukuk sistemimizde işverenin eşit davranma borcu bulunmakta olup, dil, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din veya mezhep gibi sebeplere dayanarak işçiler arasında ayrım yapılması mutlak surette yasaklanmıştır.

İşyerinde size diğer çalışanlardan daha fazla iş verilmesi tek başına eşit davranma borcuna aykırılık oluşturmadığından bu gerekçeyle maddi tazminat alamazsınız. İşverenlerin yönetim hakkı sınırlandırılmış olup, çalışanlar arasında haklı bir neden olmadıkça keyfi ayrım yapılması yasaklanmıştır.

Evet, işyerinde çalıştığınız süreyle sınırlı olmak kaydıyla prim talep etme hakkınız bulunmaktadır ve sene sonuna kadar çalışmanız zorunlu değildir. Yargıtay kararlarına göre, mal veya hizmet üretiminde verimliliği artırmak amacıyla ödül niteliğinde verilen prim ödemesine hak kazanabilmeniz için prim ödemesini gerektiren dönemin sonuna kadar işyerinde çalışmış olmanız gerekmemektedir.

Hayır, patronunuzun geçerli ve haklı bir nedene dayanmaksızın bazı çalışanlara prim ödeyip size ödememesi hukuken yasal bir uygulama değildir. İşverenin çalışanlarına karşı genel anlamda adil davranma yükümlülüğü bulunmakta olup, bu kapsamda işverenin eşit davranma borcu çerçevesinde hareket etmesi gerekmektedir.

İşverenin size performans düşüklüğü gerekçesiyle zam yapmaması tek başına eşit davranma ilkesinin ihlali sayılamayacağından sırf bu sebeple ayrımcılık tazminatı alamazsınız. İş hukuku kapsamında işverenin eşit davranma borcu mutlak bir şekilde tüm işçilerin her durumda aynı işleme tabi tutulmasını gerektirmemektedir.

İşyerinde mobbinge uğramanız ve bunun sonucunda manevi tazminat kazanmanız, otomatik olarak ayrımcılık tazminatına da hak kazanacağınız anlamına gelmemektedir. İş Kanunu kapsamında eşit davranma borcu, işverenin işçiler arasında dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi nesnel ve temel sebeplere dayanarak keyfi bir şekilde ayrım yapmasını kesin olarak yasaklamaktadır.