Mobbing

İşyerlerinde yapay zeka ve algoritmaların giderek artan kullanımı, işverenin yönetim hakkını genişletirken çalışma koşullarını köklü bir biçimde dönüştürmektedir. Algoritmik yönetim, işçinin hukuki bağımlılığını dijital bir denetime çevirmekte, bu durum da iş sağlığı, performansı ve çalışma şartlarında esaslı değişiklikler yaratmaktadır.

İşverenin yönetim hakkını dürüstlük kuralına aykırı ve keyfi bir biçimde kullanarak işçiyi mağdur etmesi, hukuk sistemimizde ağır yaptırımlara bağlanmıştır. Bu makalede, yönetim hakkının kötüye kullanılmasının hukuki, idari ve cezai sonuçları ele alınarak, işçinin hakları ve işverenin karşılaşacağı yaptırımlar uzman bir bakış açısıyla incelenmektedir.

İşverenin yönetim hakkı mutlak değildir. İş ilişkisinde işçinin kişilik haklarına, onuruna ve özel hayatına saygı gösterilmesi yasal bir zorunluluktur. Bu makalede, yönetim hakkının sınırlarının aşılarak işçinin özel yaşam alanına müdahale edilmesi ve çalışma hayatında psikolojik taciz boyutuna ulaşan ihlaller detaylıca incelenmektedir.

Yöneticinizin WhatsApp grubundan sizi sebepsiz yere çıkarması, e-postalarınızı kasıtlı olarak yanıtsız bırakması ve sizi dijital iletişim kanallarında bilinçli olarak dışlaması, çalışma hukukunda psikolojik taciz yani mobbing eylemi kapsamında değerlendirilebilmektedir. İşyerinde uygulanan psikolojik şiddetin sadece yüz yüze ve fiziksel ortamlarda gerçekleşmesi gerekmez; anlık mesajlaşma uygulamaları veya çevrimiçi platformlar üzerinden gerçekleştirilen dışlama eylemleri de dijital mobbing olarak kabul edilir.

İşvereninizin işe giriş çıkış takibi için parmak izi istemesi, kanunlarımız kapsamında özel nitelikli kişisel veri işlenmesi anlamına gelmektedir ve kural olarak çalışanların açık rızasına tabidir. Parmak izi gibi biyometrik verilerin işlenmesi, kart okutma veya şifre girme gibi daha az müdahaleci alternatif yöntemler varken tercih ediliyorsa, Anayasa Mahkemesi ve Kişisel Verileri Koruma Kurulu kararları ışığında ölçülülük ilkesi zedelenmiş sayılabilmektedir.

Mesai saatleri dışında veya tatil günlerinde işverenin sürekli olarak e-posta, mesaj veya telefon yoluyla size ulaşması ve anında yanıt beklemesi, dinlenme hakkınızı ihlal eden bir uygulamadır. Güncel çalışma hukukunda, çalışanların iş saatleri dışında işle ilgili dijital iletişim araçlarından uzak durabilmesini ifade eden bağlantıyı kesme hakkı giderek temel bir işçi hakkı olarak kabul görmektedir.

İşverenin işyerinde güvenlik amacıyla veya haklı bir menfaati doğrultusunda kamera sistemleri kurması kural olarak mümkündür ancak bu izleme faaliyetinin mutlaka işçilere önceden bildirilmesi ve ölçülülük sınırları içinde kalması gerekmektedir. Yalnızca işçilerin hal ve hareketlerini kontrol etmek, ne sıklıkla masadan kalktıklarını veya dinlendiklerini denetlemek amacıyla sürekli olarak kamera ile izleme yapılması, işçinin özel hayatın gizliliği hakkına yönelik orantısız bir müdahale olarak kabul edilebilir.

İşverenin dijital izleme araçlarını, işyeri güvenliğini veya iş akışını sağlamak gibi meşru amaçlar yerine belirli bir çalışanı hedef alarak baskı kurmak ve onu yıldırmak amacıyla kullanması psikolojik taciz eylemlerinin bir göstergesidir. Kameraların sürekli ve sadece size odaklanması, işyerindeki eşitlik ilkesini ve işverenin işçiyi gözetme borcu sınırlarını açıkça ihlal eden haksız bir uygulamadır.

İşverenin salt mesai takibi amacıyla parmak izi veya yüz tanıma gibi sistemleri kullanması, kural olarak ölçülülük ilkesine aykırı bulunabilecek ve itiraz edilebilecek bir uygulamadır. Biyometrik veriler kanunumuzda özel nitelikli kişisel veri olarak kabul edilmekte olup, imza atmak veya kart okutmak gibi daha az müdahaleci yöntemler varken bu sistemlerin dayatılması hukuka aykırı bir işleme faaliyeti oluşturabilecektir.

İş yerinde süreklilik arz eden, özgüveninizi zedelemeye yönelik asılsız tutanaklar ve sistemli yıldırma politikaları, hukuken psikolojik taciz (mobbing) kapsamında değerlendirilebilecek eylemlerdir. Anayasa Mahkemesi, çalışanın sağlığını ve psikolojisini hedef alan bu tür eylemleri, belli bir asgari ağırlık düzeyine ulaşması koşuluyla bireyin maddi ve manevi varlığı üzerinde hak ihlali yaratan unsurlar olarak kabul etmektedir.