Ayrımcılık Yasağı

İş görüşmeleri aşamasında işçi adaylarına ifa edilecek görevin somut nitelikleriyle doğrudan bağlantılı olmayan ve adayın özel hayatına doğrudan müdahale niteliği taşıyan oldukça kişisel sağlık ve aile sorularının yöneltilmesi, hukukumuzdaki eşitlik ilkesine ve ayrımcılık yasağı kurallarına ciddi aykırılıklar oluşturabilecek potansiyel ihlallerdir. Özellikle bütünüyle uzaktan ve bilgisayar başında yürütülecek bir iş kolu için, görevin teknik gereklilikleriyle hiçbir ilişkisi bulunmayan hamilelik planlamalarının veya mevcut hamilelik durumunun işveren tarafından araştırılmasının makul ve yasal bir meşru menfaati bulunmamaktadır.

İş görüşmelerinde işin niteliği kesinlikle biyolojik bir zorunluluk gerektirmedikçe kadın adaylara hamilelik durumunun veya çocuk yapma planlarının sorulması mevzuatımıza aykırıdır ve bu sorulara gerçeğe aykırı yanıt vermeniz işten çıkarılmanız için geçerli bir sebep oluşturmaz. İşverenin işçinin özel hayatı, aile planlaması ve gebelik gibi kişisel verileri üzerinde bilgi edinme hakkı kural olarak bulunmamaktadır.

İşe alım sürecinde size yöneltilen evlilik, hamilelik planları veya aile yaşantınızla ilgili sorular, mesleki yetkinliğinizi ölçmekten tamamen uzak olduğu için hukuka aykırı ve özel hayatınıza haksız bir müdahale niteliğindedir. İşverenin sadece yapılacak işin niteliğiyle doğrudan ilgili olan konuları sorma hakkı bulunmaktadır.

İşverenlerin, işe alım sürecinin doğal akışı içerisinde adayın başvurduğu pozisyonun temel gerekliliklerini yerine getirip getiremeyeceğini anlamak amacıyla bazı makul sorular sorması hukuken olağan karşılansa da, işin ifasıyla doğrudan bir ilgisi bulunmayan ve adayın sağlık durumunu ya da engelliliğinin alt detaylarını aşırı derecede deşen sorular yöneltmesi hukuken oldukça sakıncalı bir yaklaşımdır. İşe alım mülakatlarında adayın kişisel sağlık verilerine yönelik bu tür sınırları aşan rahatsız edici sorgulamalar, kişinin özel hayatın gizliliği hakkına haksız bir müdahale niteliği taşıyabileceği gibi, aynı zamanda potansiyel bir dışlayıcı muamele hazırlığı olarak da şüphe çekmektedir.

İş ilanlarında hizmetin zorunlulukları veya işin niteliği gerektirmedikçe cinsiyet ve yaş gibi kriterlerin belirtilmesi, ayrımcılık yasağı kapsamında hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylemdir. Kanunlarımız gereğince istihdamın henüz başlangıç aşamasını oluşturan iş ilanlarında dahi bireylerin cinsiyetleri veya yaşları sebebiyle farklı bir muameleye maruz bırakılması kural olarak engellenmektedir.

İşe alım sürecinde size medeni durumunuz veya gebelik planlarınız hakkında sorular sorulması ve bu sebeple işe alınmamanız, ayrımcılık yasağı kapsamında hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylemdir. İş Kanunu, biyolojik zorunluluklar veya işin niteliği mutlak suretle gerektirmedikçe, iş sözleşmesinin yapılmasında cinsiyet veya gebelik nedeniyle farklı işlem yapılmasını açıkça yasaklamaktadır.

İşverenlerin işe alım sürecinde adaylar hakkında dolaylı yollardan, özellikle sosyal medya üzerinden araştırma yapması sık karşılaşılan bir durumdur. Ancak işverenin bu bilgi edinme hakkı sınırsız değildir ve adayların özel hayatının gizliliği ihlal edilerek gizli yollarla veri toplanması hukuka aykırılık teşkil etmektedir.

İşe alım süreçlerinde kullanılan yapay zeka sistemlerinin veya video mülakat algoritmalarının, adayların yüz ifadelerinden, ses tonlarından veya biyometrik özelliklerinden yola çıkarak sağlık durumlarına ya da duygusal yapılarına dair çıkarımlar yapması son derece yüksek riskli bir veri işleme faaliyeti olarak değerlendirilmektedir. Bu tür uygulamalar, ilgili kişinin açık rızası olmaksızın veya kanunlarda açıkça öngörülmüş bir hukuki dayanaktan yoksun şekilde yapıldığında açık bir ihlal anlamına gelebilir.

Kısmi süreli çalışma düzenine geçmeniz, yasalarla güvence altına alınmış olan yıllık ücretli izin hakkınızı kaybetmenize veya bu sürenin kısalmasına kesinlikle neden olmaz. İzin haklarınızın hesaplanmasında fiilen çalıştığınız saatler veya günler değil, iş sözleşmenizin başlangıç tarihi esas alınarak işyerindeki genel kıdem süreniz dikkate alınır.