İşçi Hakları

İşyerinde kronik hale gelen stresin başarılı yönetilememesi sonucu ortaya çıkan tükenmişlik sendromu, işverenin gözetme borcu kapsamında hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir durumdur. İş sözleşmesi gereği işveren, dürüstlük kuralları çerçevesinde sadece fiziksel sağlığınızı değil, zihinsel ve ruhsal sağlığınızı da korumakla mükelleftir.

İşverenin yönetim hakkı sınırsız değildir ve evden çalışma düzeninde dahi özel hayatınızın gizliliğine keyfi olarak müdahale edilemez. İş sözleşmesi kapsamında evden çalışıyor olmanız, evinizin bütünüyle bir işyerine dönüştüğü anlamına gelmemektedir.

İş sözleşmenizde yer alan ve hiçbir haklı nedene dayanmadan ikinci bir işte çalışmanızı tamamen yasaklayan genel nitelikli sınırlamaların, anayasal çalışma özgürlüğünüze aykırı olması sebebiyle geçersiz kabul edilmesi kuvvetle muhtemeldir. İş hukuku öğretisi ve yargı kararları ışığında, işçinin boş zamanlarında gelirini artırmak amacıyla ikinci bir işte çalışması kural olarak mümkündür.

İşvereninizin tamamen aynı pozisyonda çalışan işçiler arasında liyakat ve başarıya dayanan somut bir sebebe dayanarak farklı maaş zam oranları uygulaması kural olarak ayrımcılık yasağının ihlali veya yasadışı bir davranış olarak değerlendirilemeyebilir. İş hukuku prensiplerimize göre, işverenin işçinin kıdemi, başarı ölçütü, işyerine katkısı ve performansı gibi sübjektif nedenlere adil bir biçimde dayanarak işçiler arasında ücret farklılığı yaratması yönetim hakkı sınırları içerisinde geçerli kabul edilmektedir.

Yıllık ücretli izin süresi boyunca işçinin dijital araçlar vasıtasıyla işe erişebilir ve çalışmaya hazır tutulmaya zorlanması, Anayasa ile güvence altına alınmış olan dinlenme hakkı ihlali çerçevesinde hukuka aykırı kabul edilebilecek bir dayatmadır. İş hukuku kuralları gereğince yıllık izne ayrılan bir çalışanın, şirket cihazlarını kapatma ve işle ilgili tüm dijital ağlardan tamamen uzaklaşma hakkı temel bir yasal kuraldır.

Yıllık ücretli izninizi kullanırken maaş veya ücret karşılığı başka bir işte çalışmanız, dinlenme hakkının varoluş amacına aykırı düşecek ve işveren açısından iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme zemini oluşturabilecek ciddi bir kural ihlalidir. İş hukuku prensipleri gereğince yıllık iznin asıl işlevi, yıl boyu yorulan işçinin bedenen ve ruhen dinlenmesini sağlayarak işyerindeki motivasyonunu artırmaktır.

İşyerinde işe başladığınız günden itibaren, deneme süresi de dâhil olmak üzere tam bir yıl çalıştıktan sonra yıllık izin kullanmaya hak kazanırsınız. Bu nedenle sekiz aylık çalışmanız karşılığında henüz kanuni olarak izin talep etme hakkınız bulunmamaktadır ancak işverenin yönetim hakkı kapsamında onay vermesiyle avans izin kullanmanız mümkün olabilecek bir uygulamadır.

İş hukuku prensiplerine göre çocuk ve genç işçilerin bedensel ve ruhsal gelişimlerini tamamlayabilmeleri amacıyla yetişkin işçilere nazaran çok daha koruyucu yıllık izin süreleri öngörülmüştür. İş Kanunumuz uyarınca on sekiz ve daha küçük yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz.

İş hukuku mevzuatımızda ücret niteliğindeki alacaklar için öngörülen zamanaşımı süresi beş yıl olarak belirlendiğinden, talep edeceğiniz fazla çalışma ücretleri alacağın doğduğu tarihten itibaren geriye dönük olarak hesaplanarak mahkemece değerlendirilmektedir. Bu nedenle hukuki yollara başvurduğunuz tarihten geriye doğru sadece son beş yıl içinde gerçekleşen fazla çalışmalarınızın ücretini talep etme hakkınız bulunmakta olup, yedi yıl önceki alacaklarınız yasal olarak zamanaşımına uğramış kabul edilecek ve karşı tarafın itirazı halinde reddedilebilecektir.

İşvereninizin sizin açık rızanız ve yazılı muvafakatiniz bulunmaksızın sizi tek taraflı kararıyla ücretsiz izne çıkarması, hukuken kabul edilebilir bir uygulama değildir. İş sözleşmesi karşılıklı iradeyle yürütülen bir ilişki olduğundan, onayınız alınmadan yapılan bu işlem yasal boyutta işveren tarafından yapılmış eylemli fesih niteliği taşıyabilir.