Ayrımcılık Yasağı

İşvereninizin sırf hamile olduğunuzu öğrenmesi veya hamilelik sürecinde performansınızın düşeceğini varsayması, iş sözleşmenizi sonlandırması için hiçbir şekilde yasal bir zemin oluşturmaz. Hukuk sistemimizde hamilelik bir hastalık olarak kabul edilmemekte olup, işçi kadınların analık hakları kanunlarla son derece sıkı biçimde korunmaktadır.

Biyolojik nedenler veya işin niteliğine ilişkin zorunlu mesleki gereklilikler bulunmadığı sürece, işe alım sürecinde size hamileliğinize dair sorular yöneltilmesi ve bu temelde olumsuz bir karar verilmesi cinsiyet temelli ayrımcılık yasağı kapsamında hukuka aykırı bir uygulama olarak değerlendirilebilir. İstihdam başvurusunun sadece hamilelik veya annelik gerekçeleriyle reddedilmesi, eşitlik ilkesinin bir ihlali olarak görülmektedir.

İş yerinde maruz kaldığınız ayrımcılığı kanıtlama süreci tamamen sizin omuzlarınızda olan mutlak bir yük değildir; mevzuatımız bu konuda mağdur işçiyi koruyan özel bir ispat kolaylığı sağlamaktadır. Yargılama kuralları gereği başlangıçta iddianızı ispatla yükümlü olsanız da, ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine dair kuvvetli emareler veya inandırıcı karineler ortaya koyduğunuz takdirde, ispat yükü kendiliğinden yer değiştirerek işverene geçmektedir.

İş görüşmeleri sırasında adaylara medeni durum, gebelik planları veya dini inanç gibi korunan değerlere ilişkin sorular sorulması ve bu gerekçelerle eleme yapılması, ayrımcılık yasağı ihlali olarak değerlendirilebilecek ihtiyatlı bir hukuki inceleme konusudur. İşe alım sürecinde işverenin doğrudan eşit davranma borcu doğmamış olsa da, cinsiyet veya gebelik gibi nedenlerle işe alınmamanız Türk Ceza Kanunu ve ilgili eşitlik mevzuatı çerçevesinde yaptırıma tabi tutulabilir.

İş görüşmeleri aşamasında işçi adaylarına ifa edilecek görevin somut nitelikleriyle doğrudan bağlantılı olmayan ve adayın özel hayatına doğrudan müdahale niteliği taşıyan oldukça kişisel sağlık ve aile sorularının yöneltilmesi, hukukumuzdaki eşitlik ilkesine ve ayrımcılık yasağı kurallarına ciddi aykırılıklar oluşturabilecek potansiyel ihlallerdir. Özellikle bütünüyle uzaktan ve bilgisayar başında yürütülecek bir iş kolu için, görevin teknik gereklilikleriyle hiçbir ilişkisi bulunmayan hamilelik planlamalarının veya mevcut hamilelik durumunun işveren tarafından araştırılmasının makul ve yasal bir meşru menfaati bulunmamaktadır.

İş görüşmelerinde işin niteliği kesinlikle biyolojik bir zorunluluk gerektirmedikçe kadın adaylara hamilelik durumunun veya çocuk yapma planlarının sorulması mevzuatımıza aykırıdır ve bu sorulara gerçeğe aykırı yanıt vermeniz işten çıkarılmanız için geçerli bir sebep oluşturmaz. İşverenin işçinin özel hayatı, aile planlaması ve gebelik gibi kişisel verileri üzerinde bilgi edinme hakkı kural olarak bulunmamaktadır.

İşe alım sürecinde size yöneltilen evlilik, hamilelik planları veya aile yaşantınızla ilgili sorular, mesleki yetkinliğinizi ölçmekten tamamen uzak olduğu için hukuka aykırı ve özel hayatınıza haksız bir müdahale niteliğindedir. İşverenin sadece yapılacak işin niteliğiyle doğrudan ilgili olan konuları sorma hakkı bulunmaktadır.

İşverenlerin, işe alım sürecinin doğal akışı içerisinde adayın başvurduğu pozisyonun temel gerekliliklerini yerine getirip getiremeyeceğini anlamak amacıyla bazı makul sorular sorması hukuken olağan karşılansa da, işin ifasıyla doğrudan bir ilgisi bulunmayan ve adayın sağlık durumunu ya da engelliliğinin alt detaylarını aşırı derecede deşen sorular yöneltmesi hukuken oldukça sakıncalı bir yaklaşımdır. İşe alım mülakatlarında adayın kişisel sağlık verilerine yönelik bu tür sınırları aşan rahatsız edici sorgulamalar, kişinin özel hayatın gizliliği hakkına haksız bir müdahale niteliği taşıyabileceği gibi, aynı zamanda potansiyel bir dışlayıcı muamele hazırlığı olarak da şüphe çekmektedir.

İş ilanlarında hizmetin zorunlulukları veya işin niteliği gerektirmedikçe cinsiyet ve yaş gibi kriterlerin belirtilmesi, ayrımcılık yasağı kapsamında hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylemdir. Kanunlarımız gereğince istihdamın henüz başlangıç aşamasını oluşturan iş ilanlarında dahi bireylerin cinsiyetleri veya yaşları sebebiyle farklı bir muameleye maruz bırakılması kural olarak engellenmektedir.

İşe alım sürecinde size medeni durumunuz veya gebelik planlarınız hakkında sorular sorulması ve bu sebeple işe alınmamanız, ayrımcılık yasağı kapsamında hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylemdir. İş Kanunu, biyolojik zorunluluklar veya işin niteliği mutlak suretle gerektirmedikçe, iş sözleşmesinin yapılmasında cinsiyet veya gebelik nedeniyle farklı işlem yapılmasını açıkça yasaklamaktadır.