Aydınlatma Yükümlülüğü

Bir dijital platformun hem bilgilendirme metnini okuduğunuza dair onayı hem de verilerinizin işlenmesine yönelik rızanızı tek bir kutucukla aynı anda talep etmesi, mevcut mevzuatımız açısından hukuka aykırılık teşkil edebilecek bir durum olarak değerlendirilmektedir. İlgili dijital platformlar, her türlü veri toplama faaliyetinden önce size yönelik aydınlatma yükümlülüğü gereklerini eksiksiz yerine getirmeli ve rıza gerektiren işlemler için sizden ayrıca ve çok açık bir şekilde onay almalıdır.

Söz konusu onay metninin belirli bir konuya sınırlandırılmadan, ucu açık ve genel nitelikli ifadelerle düzenlenmiş olması sebebiyle hukuken geçerli bir açık rıza olarak kabul edilmesi güçtür. Veri koruma hukukunda bu tür sınırları çizilmemiş ve işlemenin tam amacını yansıtmayan onaylar battaniye rıza olarak nitelendirilmekte olup, yasal açıdan geçersiz sayılması kuvvetle muhtemeldir.

Kanunun verdiği yetkiye dayanarak kamu kurumları tarafından personeli hakkında yürütülen disiplin soruşturması ve kovuşturması süreçleri, kanun kapsamında özel bir kısmi istisna rejimine tabi tutulmuştur. Bu nedenle çalıştığınız kamu kurumu, disiplin sürecinin sağlıklı ve delillerin karartılmadan yürütülebilmesi adına size karşı genel aydınlatma yükümlülüğü çerçevesinde önceden bilgi vermek zorunda olmayabileceği gibi, bu süreçte bazı başvuru haklarınızı da geçici olarak sınırlandırabilir.

Okul idaresinin yürütmekte olduğu haklı bir disiplin soruşturması kapsamında çocuğunuza ait psikolojik sağlık verilerini sizin izniniz olmadan kullanması, kanunda sınırlı olarak belirtilen istisnai şartlar dahilinde hukuka uygun kabul edilebilecek bir eylemdir. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun yirmi sekizinci maddesi gereğince, yasanın verdiği yetkiye dayanarak görevli kurumların denetleme veya disiplin soruşturması yürütmesi amacıyla kişisel verileri işlemesi durumunda açık rıza veya aydınlatma yükümlülüğü gibi katı şartlar aranmamaktadır.

İşvereninizin size önceden herhangi bir aydınlatma yapmaksızın klavye vuruşlarınızı kaydeden yazılımlar aracılığıyla gizli bir izleme faaliyeti yürütmesi kural olarak hukuka aykırı bir uygulamadır. Kişisel verilerin korunması mevzuatı uyarınca veri sorumlusu konumundaki işveren, izleme ve gözetleme araçlarını kullanmadan önce aydınlatma yükümlülüğü kapsamında sizi bu sistemin varlığı ve amacı hakkında şeffaf bir şekilde bilgilendirmek zorundadır.

İşverenin size önceden herhangi bir bilgilendirme yapmaksızın kurumsal e-postalarınızı veya bilgisayar kullanımınızı gizlice izlemesi, aydınlatma yükümlülüğü kuralının ihlali olup özel hayatın gizliliği hakkınızı zedeleyen hukuka aykırı bir uygulama ihtimalini güçlendirir. Demokratik bir toplumda iletişimin denetlenmesi sürecinin şeffaf şekilde yürütülmesi şarttır ve işçi bu izleme faaliyetinden önce içeriği, yöntemi ve amacı hakkında mutlaka aydınlatılmalıdır.

İşçilere önceden herhangi bir bilgilendirme yapılmaksızın işyerine gizli kamera yerleştirilmesi suretiyle elde edilen kayıtlar, kural olarak hukuka aykırı kabul edildiğinden mahkemelerde aleyhinize bir ispat aracı olarak değerlendirilemeyebilir. Veri koruma hukukunun temel kaidelerinden biri olan aydınlatma yükümlülüğü gereğince, işverenin kamera ile gözetim yapmadan önce işçileri mutlaka bilgilendirmesi elzemdir.

E-ticaret platformlarının olağandan uzun ve karmaşık genel veri işleme belgeleri veya gizlilik politikaları içine onay ibarelerini saklayarak kullanıcılardan rıza almaya çalışması, aydınlatma yükümlülüğünün usulüne uygun yerine getirilmediğine yönelik kuvvetli bir emare oluşturmaktadır. Kişisel Verileri Koruma Kurulu kararlarına göre aydınlatma yükümlülüğü ile kişisel veri işlenmesine dair açık rızanın alınması işlemlerinin aynı metin üzerinden sunulması ve birbirinden bağımsız olarak tasarlanmaması hukuka aykırılık teşkil eden bir kural ihlalidir.

Şirket birleşme ve devralmaları sonrasında müşteri verilerinin, ilk toplanma amacından sapan ve kullanıcıların şeffaf şekilde bilgilendirilmediği hedefli reklam gibi yeni amaçlar için kullanılması ciddi yasal sorumluluklar doğurabilir. Avrupa'daki önemli birleşme örneklerinde açıkça görüldüğü üzere, kullanıcıların verilerinin yeni şirket ekosistemine entegre edilmesi sürecinde aydınlatma yükümlülüğü yerine getirilmezse ve kullanım amaçlarındaki bu radikal değişiklik bildirilmezse ihlal süreci başlar.

İşvereninizin salgın hastalıklar döneminde iş sağlığı ve güvenliğini sağlamak amacıyla aşı kartı veya kronik hastalık bilgilerinizi talep etmesi, kanunda öngörülen istisnai hukuka uygunluk sebepleri kapsamında değerlendirilebilecek bir durumdur. Mevzuatımızdaki güncel düzenlemelere göre, istihdam ve iş güvenliği alanındaki hukuki yükümlülüklerin yerine getirilmesi zorunluluğu, özel nitelikli verilerin açık rıza aranmaksızın işlenebileceği haller arasında sayılmaktadır.