Gözaltı

Açtığınız davada ileri sürdüğünüz iddiaların ve dayandığınız kanun maddelerinin mahkeme tarafından dikkate alınmayarak davanın tamamen farklı bir gerekçeyle reddedilmesi adil bir yargılama yapıldığı anlamına gelmemektedir. Bir yargılama sırasında açık ve somut biçimde öne sürdüğünüz, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki temel itirazlarınızın mahkemelerce makul bir gerekçeyle yanıtlanması zorunludur.

İlk derece mahkemesinin davanızın sonucuna doğrudan etki edecek nitelikteki itirazlarınızı cevapsız bırakması üzerine başvurduğunuz istinaf mahkemesinin de bu eksikliği gidermemesi, adil yargılanma standartlarına aykırılık teşkil etmektedir. Kanun yolu incelemesi yapan üst mahkemelerin ilk mahkemeyle aynı sonuca ulaşması kural olarak mümkündür ancak ilk mahkemece hiç karşılanmamış olan esaslı iddia ve itirazlarınızın üst merciler tarafından da dikkate alınmaması usul hatasıdır.

Gözaltı veya yakalama sırasında kolluk görevlilerinin orantısız güç kullanması sonucu meydana gelen yaralanmalarda, faillere yalnızca hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi hukuka uygun kabul edilmemektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, devletin gözetimi altındayken fiziksel şiddete uğrayan kişilerin şikayetleri üzerine yürütülen ceza yargılamalarında faillere uygulanan yaptırımın caydırıcı olması şarttır.

Gözaltı sürecinde alınan ilk sağlık raporunda herhangi bir darp veya cebir izine rastlanmadığı belirtilmiş olsa bile, daha sonradan tam teşekküllü bir hastaneden alınan ve şiddet eylemini doğrulayan raporlar ceza yargılamasında geçerli ve belirleyici bir delil olarak kabul edilmektedir. İfade alma veya gözaltı işlemleri sırasında kamu görevlilerinin orantısız güç kullanması sonucu ortaya çıkan yaralanmalarda, adli tıp ana bilim dalı gibi uzman kurumlardan alınan raporların sunduğu bilimsel veriler mahkemeler tarafından dikkate alınmak zorundadır.

Haksız yere uygulanan gözaltı tedbiri sonrasında beraat etmeniz durumunda mahkemelerce ödenmesine hükmedilen tazminatın ölçüsüz derecede düşük olması Anayasa ile korunan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı bağlamında bir ihlal oluşturur. Haksız gözaltı nedeniyle açtığınız davada ağır ceza mahkemelerinin bir takdir yetkisi bulunmakla birlikte, meydana gelen zararla orantılı olmayan önemsiz miktarda bir tazminata hükmedilmesi anayasal güvencelere aykırılık teşkil etmektedir.

Haksız koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davalarında mahkemelerin, uygulanan tedbirin aynı zamanda sizin ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkınıza yönelik bir müdahale oluşturup oluşturmadığını değerlendirmesi ve tazminat miktarında bu durumu gözetmesi gerekir. Kanun koyucu, haksız yakalama sonucunda açılacak manevi tazminat davalarında duyulan üzüntünün giderimi için bir sınırlama öngörmemiştir.

Haksız gözaltı nedeniyle açtığınız tazminat davasında istinaf mahkemesinin iddialarınızı ve ilk derece mahkemesinin dayandığı temelleri tartışmadan davanızı reddetmesi adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı ihlali anlamına gelebilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, mahkemelerin yargılama sırasında öne sürülen ve davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki iddia ile itirazlara makul ve yeterli bir gerekçe ile yanıt vermesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Yakalama ve gözaltı işlemi sırasında tarafınıza suçlamaların veya yakalama nedenlerinin bildirilmemesi durumunda doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurmanız kural olarak mümkün olmamaktadır; öncelikle iç hukukumuzda yer alan olağan kanun yollarını tüketmeniz gerekmektedir. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı bağlamında, yakalanan kişilere yakalama sebeplerinin ve haklarındaki iddiaların bildirilmesi anayasal bir güvence olsa da, bu hakkın ihlal edildiği iddiasıyla ilgili olarak öncelikle ceza muhakemesi kanununda öngörülen tazminat davası yoluna gidilmesi zorunlu tutulmaktadır.

Haksız gözaltı nedeniyle açılan tazminat davalarında mahkemenin, uygulanan koruma tedbirinin hangi suç isnadına ve hangi soruşturma evrakına dayandığını doğru bir şekilde tespit ederek ek kovuşturmaya yer olmadığına dair karar veya beraat kararlarından uygun olanını esas alması gerekmektedir. Yargılama sürecinde ilk derece mahkemesinin gözaltı tedbirinin takipsizlik kararı verilen suçlara yönelik olduğunu kabul ederek tazminata hükmetmesine karşılık, üst mahkemenin bu değerlendirmeyi hiç tartışmadan ve neden hatalı bulduğunu açıklayıcı bir şekilde ortaya koymadan farklı bir suçu ve kararı esas alması hukuka aykırılık teşkil edebilmektedir.

Gözaltı süreçlerinde kamu görevlileri tarafından yöneltilen müstehcen sözler ve ağır hakaretler, kişinin şeref ve haysiyetini hedef alan ağır bir manevi işkence ve psikolojik şiddet türü olarak hukuki incelemeye alınabilecek ciddi bir konudur. Mevcut kaynaklarda aktarıldığı üzere, cezaevi idarecilerinin veya sorgu memurlarının tutuklulara yönelik ahlaksız, vahşi ve insanlık onuruna yakışmayan küfürler savurması, hukukun bireylere sağladığı manevi koruma kalkanını yerle bir eden yasa dışı bir pratiktir.