Gözaltı

Beraat kararı sonrasında açacağınız tazminat davasında mahkemelerin, uygulanan gözaltı tedbirinin sizin toplanma hakkınıza yönelik bir müdahale niteliğinde olup olmadığını da mutlaka değerlendirmesi gerekmektedir. Kanun koyucu, haksız koruma tedbirleri sonucu kişisel hakkın mahrumiyeti hâlinde açılacak manevi tazminat davasında duyulan üzüntünün giderimi için herhangi bir sınırlama öngörmemiştir.

Gözaltındayken kötü muameleye maruz kaldığınıza dair iddialarınızı olaydan aylar sonra yetkili makamlara bildirmeniz, iddialarınızın gerçekliğini kanıtlamanızı oldukça zorlaştırarak yürütülecek etkili soruşturma sürecini olumsuz yönde etkilemektedir. Şiddet gördüğünüzü iddia ettiğiniz anlarda veya hemen sonrasında, özellikle müdafi eşliğinde alınan ifadelerinizde bu durumdan hiç bahsetmemeniz yetkili makamların şüphe duymasına yol açabilmektedir.

Savcılık makamı, gözaltında şiddet gördüğünüz yönündeki iddialarınızı değerlendirirken öncelikle bu iddialarınızı destekleyen tarafsız ve bilimsel nitelikteki sağlık raporu bulgularına itibar etmektedir. İfade alma işlemi sırasında veya gözaltı sürecinde ağır fiziksel şiddete, yanıklara ya da tekmelere maruz kaldığınızı ileri sürmenize rağmen, ilgili sağlık kuruluşlarından alınan raporlarda yalnızca ufak çaplı sıyrıklar veya basit kızarıklıklar tespit edilmişse, bu durum iddialarınızın doğruluğunu ciddi şekilde zedelemektedir.

Havalimanında kabul edilmeyen yolcu statüsüyle ve idari gözetim kararı bulunmaksızın günlerce transit bölgede bekletilmeniz durumunda kişi hürriyeti ve güvenliği hakkınızın ihlal edildiğini ileri sürebilirsiniz. Ancak bu tür haksız tutulma iddialarında doğrudan anayasa yargısına başvurmadan önce iç hukuktaki kanun yollarının usulüne uygun şekilde tüketilmesi gerekmektedir.

Savcılık tarafından mevcutlu olarak adliyeye sevk edilmenize rağmen hakimin karşısına çıkarılmadan, sadece dosya üzerinden inceleme yapılarak ev hapsi niteliğindeki konutu terk etmeme şeklinde bir adli kontrol tedbiri verilmesi hukuka uygun değildir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, yakalanıp gözaltına alınan bir kişinin soruşturma makamlarınca serbest bırakılmaması halinde en geç azami gözaltı süreleri içinde mutlaka hakim önüne çıkarılması emredilmektedir.

Gözaltı veya yakalama işlemine karşı yaptığınız itirazın incelenmemesi veya sürüncemede bırakılması durumunda Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında tazminat davası açabilirsiniz. Kanun, yakalanan veya tutuklanan kişilerin bu işlemlere karşı öngörülen başvuru imkânlarından yararlandırılmaması hâlinde maddi ve manevi her türlü zararlarının devletten tazminini isteyebilmesine imkân tanımaktadır.

Darp raporu almamanız ve şikayetinizi aylar sonra yapmanız, kolluk görevlilerinden kötü muamele gördüğünüz yönündeki iddialarınızın yetkili makamlarca savunulabilir ve inandırıcı bulunmamasını beraberinde getirir. Kötü muameleye uğradığını iddia eden kişilerin, bu iddialarını destekleyen emare ve delilleri haklı bir gerekçeleri olmadığı sürece zamanında ve özenli bir şekilde yetkili makamlara sunma yükümlülüğü bulunmaktadır.

Eşinizin gözaltında bulunduğu sırada insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamelelere maruz kalarak yaşamını yitirdiğine dair iddialarınız kapsamında devletin sorumluluğuna gidilmesi mümkündür. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, devletin gözetimi altındaki bir kişinin yaralanması veya ölmesi durumunda yetkili makamlar bu olayın nasıl gerçekleştiğine dair tatmin edici ve inandırıcı bir açıklama getirmekle yükümlüdür.

Savcılığın eldeki delilleri ve iddiaları tam olarak araştırmadan dosyayı kapatması, devletin şüpheli ölümleri aydınlatma konusundaki usul yükümlülüğüne aykırılık teşkil etmektedir. Devletin, bireylerin şüpheli bir biçimde ölmesi veya fiziksel ve ruhsal bütünlüklerine yönelik saldırılara uğraması hâlinde olayların sorumlularını belirleyebilecek ve cezalandırılmalarını sağlayacak etkili bir soruşturma yürütme zorunluluğu bulunmaktadır.

Gözaltı süresi dolmasına rağmen hâkim karşısına çıkarılmama nedenine dayalı açacağınız tazminat davasında, hakkınızda yürütülen asıl ceza davasının sonucunu, yani beraat veya takipsizlik kararını beklemenize gerek yoktur. Kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmadığınızı iddia ediyorsanız, bu durumun tespiti sürmekte olan asıl davanın esasıyla doğrudan bağlantılı değildir.