Özel Nitelikli Kişisel Veri

Parmak izi ve kan grubu gibi sağlığınızı veya biyometrik özelliklerinizi yansıtan bilgiler sıradan verilerden farklı olarak çok daha sıkı korunan özel nitelikli kişisel veri statüsündedir. Kanun koyucu, bireylerin ırkı, etnik kökeni, sağlık bilgileri, genetik ve biyometrik verileri gibi başkaları tarafından öğrenildiğinde ayrımcılığa veya mağduriyete yol açabilecek hassas bilgileri özel nitelikli kişisel veri olarak ayrı bir sınıflandırmaya tabi tutmuştur.

Sağlık verileriniz kanun kapsamında daha sıkı korunan özel nitelikli kişisel veriler arasında yer aldığından, izinsiz paylaşımlar veri sorumlusunun sorumluluğunu doğurabilecek ciddi bir ihlal nedenidir. Sağlık, ırk, etnik köken veya genetik veriler gibi bilgiler, kişinin mağduriyetine veya ayrımcılığa uğramasına yol açabileceği için özel nitelikli kişisel veri statüsündedir ve istisnai haller dışında açık rıza olmaksızın işlenmesi hukuka aykırıdır.

Alışveriş alışkanlıklarınız veya arama geçmişiniz gibi sıradan görünen verilerinizin yapay zeka tarafından analiz edilerek sağlık durumunuz gibi çok daha hassas sonuçlara ulaşılması, yasal sınırların aşıldığına dair değerlendirilebilecek önemli bir ihlal emaresidir. Hukuk sistemimizde sağlık bilgileri, etnik köken veya cinsel yaşam gibi bilgiler özel nitelikli kişisel veri statüsündedir ve bu verilerin şirketlerin kendi çıkarları doğrultusunda meşru menfaat gerekçesiyle işlenmesi kesinlikle mümkün değildir.

Sağlık geçmişinize ait bilgiler kanun kapsamında daha hassas bir korumaya tabi olan özel nitelikli kişisel veri statüsünde olduğundan, sigorta şirketinin bu verileri işleyebilmesi kural olarak sizin açık rızanızı almasına bağlıdır. Sağlık ve cinsel hayata ilişkin veriler, sadece kamu sağlığının korunması veya tıbbi teşhis ve tedavi gibi çok istisnai amaçlarla ve sır saklama yükümlülüğü altındaki yetkili kişi veya kurumlar tarafından rızasız işlenebilir.

Sağlık verileriniz sıradan kişisel verilere göre ihlal durumunda çok daha yüksek riskler taşıdığı için kanun kapsamında özel nitelikli kişisel veri olarak tanımlanır ve çok daha sıkı koruma şartlarına tabidir. Kanuna göre kişilerin ırkı, siyasi düşüncesi, sağlığı, cinsel hayatı, biyometrik ve genetik verileri bu en hassas kategori içerisine girmektedir.

Mülakat sırasında yüz hareketlerinizin, mimiklerinizin, ses tonunuzun ve genel beden dilinizin bir yapay zeka algoritması tarafından analiz edilmesi, özel nitelikli kişisel veri kategorisinde yer alan biyometrik verilerinizin işlendiği anlamına gelmektedir. Bu verilerin işlenebilmesi için işverenin veri işleme faaliyetinden önce sizi detaylı biçimde aydınlatması ve özgür iradenize dayanan açık rızanızı alması şarttır.

İşvereninizin giriş çıkış takibi için biyometrik verilerinizi işlemesi kural olarak sizin açık rızanıza bağlıdır ve bu veriler özel nitelikli kişisel veri statüsünde olduğundan ekstra koruma altındadır. Parmak izi veya yüz tanıma gibi sistemlerin kullanılması, işçinin performansını veya mesaisini takip etmek için elverişli olsa bile, genellikle kartlı geçiş gibi daha az müdahaleci yöntemler varken bu sistemlerin tercih edilmesi hukuka uygunluk denetiminde sorun teşkil edebilir.

İşverenlerin kurumsal iletişim ağları veya iş araçları üzerinde yapay zeka araçları kullanarak çalışanların özel mesajlarını derinlemesine taraması ve bu yolla onların siyasi görüş, sendika üyeliği veya özel hayatlarına dair profil çıkarması, kişisel verilerin korunması hakkına yapılmış son derece ağır ve hukuka aykırı bir müdahaledir. Çalışanlara ait yazışmaların doğal dil işleme algoritmalarıyla analiz edilerek duygu durumu tespiti yapılması, risk puanlaması oluşturulması veya gizli bir algoritmik fişleme faaliyeti yürütülmesi, kanunların ve mahkemelerin aradığı amaca uygunluk, gereklilik ve orantılılık ilkeleriyle asla bağdaşmaz.

İşverenlerin, çalışanların veya işçi adaylarının sadece kapalı bir gruba açık olan, yani gizlilik ayarlarıyla korunmuş sosyal medya hesaplarını sahte profiller üzerinden veya gizlice inceleyerek siyasi görüş araştırması yapması özel hayatın gizliliği ilkesine açık bir müdahale olarak kabul edilmektedir. Her ne kadar kişilerin tamamen kamuoyuna açık, herkesin erişebileceği platformlarda paylaştığı verilerin işveren tarafından görülmesi bir dereceye kadar beklenebilir olsa da, işverenin makul bir neden olmaksızın sistematik bir şekilde işçinin dijital ayak izini sürmesi hukuka aykırılık teşkil eder.

Sağlık raporunuzdaki teşhis bilgilerinin onayınız dışında işyerinde yayılması, işverenin hukuki sorumluluğunu doğurabilecek bir özel nitelikli kişisel veri ihlali niteliğindedir. İşvereniniz, iş ilişkisi kapsamında edindiği sağlık verilerinizi son derece kısıtlı ve güvenli bir şekilde saklamak zorundadır.