Manevi Tazminat

Cezaevi idaresinin koronavirüs salgını nedeniyle mahpusların aileleriyle olan açık ve kapalı görüş haklarına kısıtlamalar getirmesi, aile hayatına saygı hakkına yönelik bir müdahale oluşturmaktadır ve bu tür bir müdahalenin anayasal güvencelere uygun olabilmesi için mutlaka şekli anlamda bir kanuni dayanağının bulunması şarttır. Hükümlü ve tutukluların ceza infaz kurumunda bulunmalarının doğal bir sonucu olarak idarenin müdahale konusunda daha geniş bir takdir yetkisi bulunsa da, idareye mahpusların ziyaret hakkının tamamen ortadan kaldırılması veya engellenmesi yönünde açık ve genel bir yetki veren herhangi bir kanuni düzenleme mevcut değildir.

Resmi bir kurum hakkında açık kaynaklarda yer alan gerçek ve nesnel bilgilere dayanarak yaptığınız bir haber nedeniyle hakkınızda tazminata hükmedilmesi, anayasal güvence altındaki haklarınızı zedeleyebilir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, basının kamu yararı taşıyan ve güncel bir meseleyi kamuoyuna aktarırken nesnel verilerle kurguladığı haberler basın özgürlüğü kapsamında koruma altındadır.

Anayasa Mahkemesi tarafından ifade özgürlüğünüzün ihlal edildiğine karar verilmesi durumunda, bu ihlalin sonuçlarının bütünüyle ortadan kaldırılabilmesi için eski hâle getirme kuralı çerçevesinde hakkınızda yeniden yargılama yapılması gerekmektedir. Yüksek mahkeme, ihlal kararının bir örneğini ilgili yerel mahkemeye veya bölge adliye mahkemesine göndererek yargılama işlemlerinin yeniden başlatılmasını sağlar.

Anayasa Mahkemesi tarafından duruşmada hazır bulunma hakkınızın ihlal edildiğine hükmedilmesi durumunda, tespit edilen bu hak ihlalinin sonuçlarının tamamen ortadan kaldırılması amacıyla dosyanız hakkında yeniden yargılama yapılması kararı verilebilmektedir. Bu tür kararlar ilgili yargı mercilerine gönderilir ve derece mahkemelerinin yapması gereken temel iş, yargılama işlemlerini baştan başlatarak ihlal sonucuna ulaştıran hukuka aykırı nedenleri telafi edecek yeni adımlar atmaktır.

Anayasa Mahkemesi bu tür ihlal kararlarında genellikle tazminat ödenmesi yerine ihlalin sonuçlarının tamamen ortadan kaldırılabilmesi amacıyla dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere yerel mahkemeye gönderilmesine karar vermektedir. Açıklanması geri bırakılan hükmün açıklanması durumunda halihazırda istinaf ve temyiz gibi başvuru haklarınız bulunduğundan, maddi veya manevi tazminat talepleri reddedilmekte ve yeniden yargılama kurumu yeterli bir hukuki telafi yöntemi olarak kabul edilmektedir.

Güç kullanmaya yetkili kamu görevlilerinin, kendi tutumunuz veya davranışlarınız nedeniyle fiziksel bir müdahaleyi kesin olarak gerektirmeyen durumlarda size karşı güç kullanması anayasal haklarınızın açık bir ihlalidir. Kesin bir gereklilik hâlinde dahi memurların kullanacağı gücün sizin tutumunuzla orantılı olması ve aşırıya kaçmaması şarttır.

İşverenin sırf bir protesto eylemine katılmanızı gerekçe göstererek görev alanınızı terk ettiğiniz ve iş yeri güvenini bozduğunuz iddiasıyla işinize son vermesi karşısında mahkemelere başvurarak anayasal haklarınızı arayabilirsiniz. Mahkemelerin, işverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık iddiasını incelerken eyleminizin hangi iş sorumluluklarınızı aksattığını ve iş yerinde tam olarak nasıl bir olumsuzluğa yol açtığını detaylıca araştırması gerekmektedir.

Sosyal medya paylaşımlarınız nedeniyle işten çıkarılmanızın ardından açtığınız davada derece mahkemeleri haksız bir şekilde aleyhinize karar verirse, kesinleşen bu hükme karşı Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yoluna giderek hak ihlali kararı verilmesini talep edebilirsiniz. Anayasa Mahkemesi bu tür uyuşmazlıkları incelerken, devletin kurduğu yargısal sistemin çatışan menfaatler arasında adil bir denge kurup kurmadığını ve iş sözleşmesinin feshedilmesini haklı kılan nedenlerin yeterince açıklanıp açıklanmadığını denetler.

Bir belediye başkanını veya siyasetçiyi sosyal medya üzerinden siyasi faaliyetleri ve icraatları nedeniyle sert bir dille eleştirmeniz kural olarak ifade özgürlüğü kapsamında korunur ve tarafınıza tazminat yaptırımı uygulanması hukuka aykırı bulunabilir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, belediye başkanları ve milletvekilleri gibi aktif siyasetçilerin, sıradan vatandaşlara kıyasla eleştiriye karşı çok daha geniş bir tahammül eşiğine sahip olmaları beklenmektedir.

Aile bireyleriyle ortak görüşme yapma hakkının haksız yere engellenmesi durumunda uğranılan manevi zararların telafisi için devletten manevi tazminat talep etmeniz ve kazanmanız mümkündür. Anayasa Mahkemesi, aile bütünlüğüne zarar veren ve mahpus ile çocukları manevi olarak yıpratan bu tür uygulamaları anayasal hakların ihlali olarak kabul edip mağdurlara belirli bir miktar manevi tazminat ödenmesine karar vermektedir.