İnsan Hakları

Mahkemenin aleyhinize ifade veren tanıkları duruşmada dinlememesi ve size soru sorma hakkı tanımadan sadece yazılı beyanlar üzerinden ceza vermesi kural olarak adil yargılanma hakkı ihlali sayılmaktadır. Ceza yargılamalarında bir kişinin mahkûm edilebilmesi için aleyhine olan tanıkları sorguya çekme veya çektirme hakkı oldukça kritik bir güvencedir.

Ceza davasında aleyhinize ifade veren tanıkların mahkemeye getirilmemesi ve onlara soru soramamanız tek başına adil yargılanma hakkınızın ihlal edildiği anlamına gelmeyebilir. Anayasa Mahkemesi bu tür durumlarda öncelikle tanığın duruşmada hazır edilmemesinin geçerli bir nedene dayanıp dayanmadığına bakmaktadır.

Ceza yargılaması henüz kesinleşmeden uzun tutukluluk şikayetiyle açılan tazminat davasının mahkemece sırf karar kesinleşmediği gerekçesiyle reddedilmesi adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı yönünden ihlal oluşturmaktadır. Anayasa Mahkemesi, tutukluluğun makul süreyi aştığı iddialarına ilişkin olarak ilk derece mahkemesince mahkumiyet hükmü verilmişse davanın Yargıtay veya istinaf aşamasında olup olmadığına bakılmaksızın doğrudan tazminat davası açılabileceğini kabul etmektedir.

Bir yargılamada kişinin uyuşmazlığın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve itirazlarının mahkemelerce makul bir gerekçe ile yanıtlanmaması adil yargılanma hakkı bağlamında hukuka aykırılık teşkil etmektedir. Tutukluluğun kanunda öngörülen azami süreyi veya makul süreyi aştığı iddialarında, eğer kişi hakkında tahliye veya mahkumiyet kararı verilmişse tazminat davası açma imkanı tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yoludur.

Hayır, olağan kanun yollarını usulüne uygun şekilde sonuna kadar tüketmediğiniz için Anayasa Mahkemesi bu iddianızı incelemez. Temel hak ihlallerini öncelikle derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, bireysel başvuru yapılmadan önce kanunda öngörülmüş olan idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmiş olması koşulunu zorunlu kılar.

Tüketici mahkemesi tarafından dava açma süresinin hesaplanmasında yapılan bariz bir hata sonucunda davanızın süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesi, adil yargılanma hakkınız kapsamındaki mahkemeye erişim hakkınızı ihlal eder. Satın aldığınız ayıplı bir ürün nedeniyle tüketici hakem heyetine başvurduğunuzda, aleyhinize verilen kararın iptali için tüketici mahkemesi nezdinde itiraz davası açma hakkınız bulunmaktadır.

İlk derece mahkemesinin verdiği karara karşı yapılan itirazın, itiraz mercii tarafından sadece şekli yönden ve tek cümlelik basmakalıp bir gerekçeyle reddedilmesi adil yargılanma hakkının ihlali olarak kabul edilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, itiraz mercilerinin dosya üzerinden yeknesak şekilde inceleme yapması ve başvurucuların davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddialarını veya savunmalarını hiç tartışmaması önemli bir eksikliktir.

Tahliye taleplerinizin değerlendirilmemesi veya tutukluluğa itiraz sonuçlarının size tebliğ edilmemesi gibi kanunda öngörülen başvuru imkanlarından yararlandırılmamanız durumunda, asıl ceza davanızın kesinleşmesini beklemeden maddi ve manevi tazminat davası açabilirsiniz. İlgili yasal düzenlemeler uyarınca, tutuklama işlemine karşı başvuru imkanlarından mahrum bırakılan kişiler devletten zararlarının giderilmesini isteyebilirler.

Tutukluluğa itirazınızın sonucunun size veya avukatınıza tebliğ edilmemesi nedeniyle açtığınız tazminat davasının, iddialarınız somut olarak tartışılmadan ve matbu gerekçelerle reddedilmesi Anayasa ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı kuralını ihlal eder. Yargılamayı yapan mahkemeler, davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile sizin tarafınızdan ileri sürülen ve davanın sonucunu doğrudan etkileyen iddia ve itirazları, delillerle bağ kurarak ilgili ve yeterli bir şekilde karşılamak zorundadır.

İtirazınızı inceleyen merciin, sunduğunuz esaslı iddiaları ve delilleri kararda tartışmadan genel ve soyut ifadelerle itirazınızı reddetmesi adil yargılanma hakkınıza aykırılık teşkil edebilir. Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun uyarınca verilen tedbir kararlarına karşı yapılan itirazlarda, mahkemelerin davanın sonucunu etkileyebilecek nitelikteki iddia ve itirazları mutlaka değerlendirmesi zorunludur.