İnsan Hakları

Adli yardım talebinizin reddedilmesi üzerine davanıza devam edebilmek için mahkeme veznesine istenen harç ve gider avansını ödemiş olmanız, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapmanıza kesinlikle engel değildir. Mahkemelerin, hiçbir geliri bulunmayan kişilerden dava açmayı zorlaştıracak düzeyde ödeme talep etmesi ve fakirlik durumunu usulünce araştırmadan ret kararı vermesi, temel hak ve özgürlüklerinizden olan adil yargılanma hakkı çerçevesinde korunan haklarınıza açık bir müdahaledir.

Ceza infaz kurumunda hakkınızda yürütülen bir disiplin soruşturmasında savunmanız alınmadan size ceza verilmesi hukuka aykırılık teşkil eder ve bu durum kararın iptalini gerektirebilir. İlgili kanun gereğince savunma alınmadan disiplin cezası verilemeyeceği emredici bir kuraldır.

İnfaz kurumu idaresinin sizin niyetinize dair varsayımlarda bulunarak ve sadece bir tutanağa dayanarak sözlü savunmanızı almaktan imtina etmesi, adil yargılanma hakkınızın ihlaline yol açan bir uygulamadır. Cezaevinde yaşanan olaylarla ilgili hakkınızda başlatılan soruşturmalarda, idarenin tercüman bulunmadığı gerekçesiyle veya sizin farklı bir dilde savunma yapmak istediğinizi farz ederek savunma hakkınızı kullandırmaması yasal olarak kabul edilemez.

Evet, mahkemenin dilekçenizi sisteme yanlış kaydetmesi yüzünden Yargıtay tarafından kanun yoluna başvuru hakkınızın elinizden alınması durumunda Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilirsiniz. Yargısal başvuru usullerinin belirli ve öngörülebilir olması anayasal bir güvencedir.

İdarenin ihmali veya kusuru nedeniyle uğradığınız zararların karşılanması amacıyla açtığınız davanın, ihmali sonradan öğrenmenize rağmen katı bir süre yorumuyla reddedilmesi adil yargılanma hakkınızın ihlali anlamına gelmektedir. Yargı mercileri, usul kurallarını uygularken bireylerin dava açma hakkını anlamsız kılacak veya aşırı derecede zorlaştıracak katı şekilcilikten kaçınmak zorundadır.

İlk derece mahkemesinin kararında esasa ilişkin yeterli bir gerekçe bulunmadığı hâllerde, istinaf merciinin bu eksikliği gidermeden sadece ilk karara atıf yaparak başvuruyu reddetmesi adil yargılanma hakkı çerçevesinde ihlal doğurur ve bu durum yeniden yargılama sebebi sayılabilir. Kural olarak üst mahkemelerin, ilk derece mahkemesinin gerekçesini benimseyerek onama kararı vermesi makul görülebilse de, ilk kararda esaslı iddialarınıza yanıt verilmemişse kanun yolu merciinin bu iddiaları gerekçeli bir şekilde karşılaması zorunludur.

Tanıkların mahkemede ifadelerini değiştirmesi veya çelişkili beyanlarda bulunması davanızı peşinen kaybedeceğiniz anlamına gelmez çünkü mahkemelerin bu çelişkileri gidermek ve gerçeği ortaya çıkarmakla yükümlü olduğu anayasal bir kuraldır. Olay anında çevrede bulunan kişilerin önce hiçbir şey görmediklerini söyleyip, daha sonra baskı altında ifade verdiklerini belirterek bağrışma sesleri duyduklarını veya mağdurun yaralandığını gördüklerini itiraf etmeleri durumunda, mahkemeler bu çelişkili durumun üzerine gitmek zorundadır.

Hakkınızda ifade veren bir tanığın duruşmada dinlenmeden sadece yazılı beyanlarının okunması suretiyle size ceza verilmesi kural olarak adil yargılanma hakkı kapsamında hukuka aykırı kabul edilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, hakkınızdaki ceza kararı tek başına veya büyük ölçüde bu tanığın beyanlarına dayanıyorsa, o tanığın mutlaka mahkeme huzurunda veya sesli ve görüntülü iletişim sistemleri aracılığıyla dinlenmesi gerekir.

İlk derece mahkemesi aşamasında iddia ve savunmalarınızı sözlü olarak dile getirebildiğiniz bir duruşma yapılmışsa, istinaf veya temyiz aşamalarında incelemenin dosya üzerinden duruşmasız olarak tamamlanması kural olarak adil yargılanma hakkınızı ihlal etmez. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, adil yargılanma hakkı kapsamındaki duruşmalı yargılama ilkesi, yargılamanın her aşamasında mutlaka mahkeme huzuruna çıkmanızı gerektirmemektedir.

Mahkûmiyetinize temel oluşturan tek veya belirleyici ölçüdeki tanık beyanlarına karşı size soru sorma imkânı tanınmaması kural olarak adil yargılanma hakkı ihlali olarak kabul edilmektedir. Ceza yargılamasında sanığın aleyhine ifade veren tanıklarla mahkeme huzurunda yüzleşmesi ve onların güvenilirliğini test etme fırsatı bulması büyük önem taşımaktadır.