Hak Arama Özgürlüğü

İşyerinde geçerli bir toplu iş sözleşmesi varken yetkili sendikayı protesto etmek amacıyla iş bırakıp üretimi durdurmanız durumunda, işvereniniz iş sözleşmenizi tazminatsız olarak haklı nedenle feshedebilir. Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu kapsamında, yasal şartlar oluşmadan yapılan grevler kanun dışı grev olarak değerlendirilir ve bu eylemler işçilere bazı demokratik haklar tanısa da eylemin sınırları oldukça önemlidir.

İşyerinde makinelere fiziki bir zarar vermemiş veya eylem sırasında doğrudan şiddete başvurmamış olsanız dahi, eyleminizin süresi, zamanlaması ve katılım sayısı dikkate alındığında üretimi önemli ölçüde aksatmanız sebebiyle işverenin sizi işten çıkarması haklı bir fesih sebebi olarak sayılır. İşçilerin sosyal ve ekonomik durumlarını düzeltmek amacıyla uluslararası sözleşmeler ve anayasadan doğan demokratik hak arama özgürlüğü bulunmasına rağmen, bu hakkın kullanımı sınırsız değildir ve mutlaka ölçülülük ilkesiyle bağdaşmalıdır.

Eyleminiz sırasında işyeri mallarına fiziksel bir zarar vermemiş olsanız dahi, üretimi durdurarak fabrikayı terk etmemeniz işverene sizi işten çıkarma hakkı verir. İşçilerin haklarını savunmak amacıyla gerçekleştirdikleri eylemlerin barışçıl olması tek başına yeterli bir hukuki koruma sağlamamaktadır.

İşçilerin çalışma şartlarını iyileştirmek için hak araması anayasal bir hak olmakla birlikte, işyerini terk etmeyerek üretimi engellemeniz ve işverenin uyarılarına uymamanız durumunda bu eyleminiz genellikle barışçıl bir hak arama özgürlüğü olarak kabul edilmeyebilir. Yargıtay uygulamalarına göre, bir eylemin demokratik hakkın kullanımı sayılabilmesi için eylemin katılımcı sayısı, süresi ve zamanlaması bakımından ölçülü düzeyde kalması gerekmektedir.

İşyerindeki eyleminiz sırasında makinelere veya aletlere fiziksel bir zarar vermemiş olsanız dahi, üretimi durdurarak fabrika binasını terk etmemeniz mahkemelerce yasa dışı bir eylem olarak kabul edilmektedir. Eylemin barışçıl ve demokratik bir hak arama özgürlüğü kapsamında değerlendirilebilmesi için mutlaka ölçülü olması ve işleyişi engellememesi gerekmektedir.

İşyerinizde geçerli bir toplu iş sözleşmesi ve yetkili bir sendika bulunuyorken, sendika temsilcilerinin odalarının kaldırılması veya kendi seçtiğiniz temsilcilerin tanınması gibi taleplerle işi bırakmanız durumunda işveren iş sözleşmenizi haklı neden ile feshedebilir. Mahkemelerin yaklaşımına göre, işyerinde tüzel kişiliği bulunmayan ve yasadan kaynaklanmayan bir grubun gayriresmi temsilcilerinin işverence resmi muhatap olarak tanınması hukuken mümkün değildir.

İş yerinde yürürlükte olan bir toplu sözleşme ve yetkili sendika varken, işi durdurarak kendi temsilcilerinizin tanınmasını talep etmeniz hukuken korunmaz ve bu nedenle işten çıkarılmanız geçerli sayılabilir. Kanunlarımıza göre, yetkili sendikanın bulunduğu bir ortamda işverenden tüzel kişiliği bulunmayan ve yasadan kaynaklanmayan bir gayriresmi işçi topluluğunun temsilcilerinin resmi olarak tanınmasını veya onlara oda tahsis edilmesini beklemek yasal olarak mümkün değildir.

Mahkemeler, doğrudan işverene yönelik olmayan ve yürürlükte olan bir toplu iş sözleşmesi sürecinde yetkili sendikaya tepki amacıyla gerçekleştirilen iş bırakma eylemlerini hukuka uygun bir hak arama özgürlüğü olarak değerlendirmemektedir. Yüksek mahkeme kararlarında, işçilerin bağlı bulundukları sendikanın uygulamalarını protesto etmek için işyerinde toplu eylem hakkı adı altında üretimi durdurması yasalara aykırı bulunmaktadır.

Oturma eyleminiz makinelere zarar vermemiş ve ilk bakışta barışçıl görünse dahi, işyeri alanını terk etmeyerek üretimi durdurmanız durumunda işvereniniz sizi tazminatsız olarak işten çıkarabilir. İşçilerin anayasal ve uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınmış demokratik ve barışçıl toplu eylem hakkı bulunmasına rağmen, bu hakkın kullanımı belirli sınırlara tabidir.

İşyerinizde yürürlükte olan bir toplu iş sözleşmesi varken yasal şartlara uymadan gerçekleştirdiğiniz iş bırakma eylemi nedeniyle işten çıkarıldıysanız işe iade davasını kazanmanız mümkün değildir. Kanunlarımıza göre, işçilerin topluca çalışmamak suretiyle işyerinde faaliyeti durdurmak veya önemli ölçüde aksatmak amacıyla aralarında anlaşarak işi bırakmaları grev olarak tanımlanır ve yasal şartları taşımadan yapıldığında bu durum kanun dışı grev sayılır.