Hak Arama Özgürlüğü

İtiraz merciinin kararında sizin yerinize başka bir kişinin ismini yazarak husumet yokluğu veya hatalı süre aşımı gerekçesiyle itirazınızı reddetmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, bu hatalı uygulamanın ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasına karar verebilmektedir. Bireylerin yargı makamları önüne taşıdıkları uyuşmazlıkların keyfî veya kanuni dayanaktan yoksun gerekçelerle reddedilmesi, kişinin hak arama özgürlüğü önünde büyük bir engel teşkil etmektedir.

İtiraz mercilerinin, dosyanın esasına girmeden ve ileri sürülen itirazları değerlendirmeden yalnızca şekli şartlar yönünden matbu gerekçelerle ret kararı vermesi yasal güvencelere aykırılık oluşturmaktadır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına karşı yapılan itirazlarda, itirazı inceleyen mercilerin sadece kararda hukuka aykırılık bulunmadığını belirten tek bir cümleden ibaret gerekçelerle yetinmesi hak arama özgürlüğünü zedelemektedir.

İtiraz makamlarının yaptığınız başvuruları davanın esasına girmeden, yalnızca şekli şartlar yönünden inceleyerek basmakalıp ve soyut gerekçelerle reddetmesi hukuka uygun bir uygulama değildir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına karşı yapılan itirazlarda, itiraz mercilerinin genel olarak dosya üzerinden yeknesak şekilde inceleme yapması ve kararda hukuka aykırılık bulunmadığına dair tek cümleden ibaret gerekçeler oluşturması önemli bir anayasal sorundur.

Hâkimin size davanızdaki şekil eksikliğini düzeltmeniz için süre vermeden davanızı usulden reddetmesi hak arama özgürlüğünüzü kısıtlayan bir durumdur. Yargılama süreçlerinde temel amaç, bireylerin haklarına kavuşmasını sağlamaktır ve usul kurallarının bu amacı engelleyecek kadar katı uygulanmaması gerekir.

Açtığınız davalarda kanuni düzenlemelere aykırı olarak aleyhinize yüksek tutarlarda avukatlık ücretine hükmedilmesi, uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilme ve hakkınızı arama özgürlüğünüzü doğrudan engelleyen bir müdahale olarak kabul edilmektedir. Bir temel hak olan hak arama özgürlüğü, bireylerin iddialarını mahkeme önünde serbestçe dile getirebilmesini ve uyuşmazlıkların etkili bir şekilde karara bağlanmasını güvence altına alır.

Mahkemenin, alacağınızın net miktarını belirlemek için gerekli belgeleri size sunmadan ve miktar artırımı yapmanıza olanak tanımadan eksik tazminata hükmetmesi adil bir yargılama süreci ile bağdaşmamaktadır. Özellikle döner sermaye ücreti gibi net hesaplanması zor olan ve maaş bordroları ile görevlendirme yazıları gibi kurumsal belgelere dayanan alacakların tespitinde, mahkemenin idareden gelen cevabi yazıları tarafınıza tebliğ etmesi gerekmektedir.

İdare mahkemesi, zararın gerçek boyutunun sonradan anlaşıldığı durumlarda dava açma süresini olayın yaşandığı tarihten başlatarak davanızı süre aşımından reddederse, uyuşmazlığın esası incelenemeyeceği için mahkemeye erişim hakkınız ihlal edilmiş olabilir. Anayasa Mahkemesi, yargı mercilerinin süreye ilişkin kanun hükümlerini yorumlarken aşırı şekilcilikten kaçınmaları gerektiğini ve mevzuatı davanın esasına girilmesini engelleyecek kadar katı yorumlamalarının hukuki güvenlik ilkesi ile hak arama özgürlüğü arasındaki dengeyi bozacağını vurgulamaktadır.

İdari yargıda açılan tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktarın artırılması işlemi kanuni düzenlemeler ve yargı içtihatları uyarınca kural olarak ilk derece mahkemeleri tarafından nihai karar verilinceye kadar yapılabilmektedir. Bu kural, mahkemelerin davaları gereksiz yere uzatmadan sonuçlandırmasını sağlamak ve usul ekonomisi ile iyi adalet yönetimi ilkelerini korumak gibi meşru bir amaca hizmet etmektedir.

İdare mahkemelerinin verdiği kararlarda, davacının davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddialarını tartışmaması ve sadece şekli ifadelerle yetinmesi açık bir hak ihlali olarak değerlendirilmektedir. Mahkemeler, dava konusu maddi olay ve olguların kanıtlanmasını, delillerin değerlendirilmesini ve sonuca varılırken kullanılan takdir yetkisinin sebeplerini makul bir şekilde gerekçelendirmek zorundadır.

Kamu hizmetlerinin yürütüldüğü alanlarda çalışma düzeninin ve kurum içi disiplinin sağlanması büyük bir önem taşısa da, kamu görevlisi olmanız toplumun diğer bireyleri gibi anayasal haklardan yararlanmanıza engel değildir. Görevinizin niteliği gereği, mesleki bağlılık ve kamu düzeni gibi sebeplerle birtakım sorumluluklara ve sınırlamalara tabi olmanız beklenebilir ancak amirlerinizin veya kurumun hukuka aykırı olduğunu düşündüğünüz uygulamalarına karşı yasal yollardan hakkınızı aramanız ve itiraz etmeniz en doğal hakkınızdır.