Gözaltı

Darp raporu almamanız ve şikayetinizi aylar sonra yapmanız, kolluk görevlilerinden kötü muamele gördüğünüz yönündeki iddialarınızın yetkili makamlarca savunulabilir ve inandırıcı bulunmamasını beraberinde getirir. Kötü muameleye uğradığını iddia eden kişilerin, bu iddialarını destekleyen emare ve delilleri haklı bir gerekçeleri olmadığı sürece zamanında ve özenli bir şekilde yetkili makamlara sunma yükümlülüğü bulunmaktadır.

Eşinizin gözaltında bulunduğu sırada insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamelelere maruz kalarak yaşamını yitirdiğine dair iddialarınız kapsamında devletin sorumluluğuna gidilmesi mümkündür. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, devletin gözetimi altındaki bir kişinin yaralanması veya ölmesi durumunda yetkili makamlar bu olayın nasıl gerçekleştiğine dair tatmin edici ve inandırıcı bir açıklama getirmekle yükümlüdür.

Savcılığın eldeki delilleri ve iddiaları tam olarak araştırmadan dosyayı kapatması, devletin şüpheli ölümleri aydınlatma konusundaki usul yükümlülüğüne aykırılık teşkil etmektedir. Devletin, bireylerin şüpheli bir biçimde ölmesi veya fiziksel ve ruhsal bütünlüklerine yönelik saldırılara uğraması hâlinde olayların sorumlularını belirleyebilecek ve cezalandırılmalarını sağlayacak etkili bir soruşturma yürütme zorunluluğu bulunmaktadır.

Gözaltı süresi dolmasına rağmen hâkim karşısına çıkarılmama nedenine dayalı açacağınız tazminat davasında, hakkınızda yürütülen asıl ceza davasının sonucunu, yani beraat veya takipsizlik kararını beklemenize gerek yoktur. Kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmadığınızı iddia ediyorsanız, bu durumun tespiti sürmekte olan asıl davanın esasıyla doğrudan bağlantılı değildir.

Açtığınız davada ileri sürdüğünüz iddiaların ve dayandığınız kanun maddelerinin mahkeme tarafından dikkate alınmayarak davanın tamamen farklı bir gerekçeyle reddedilmesi adil bir yargılama yapıldığı anlamına gelmemektedir. Bir yargılama sırasında açık ve somut biçimde öne sürdüğünüz, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki temel itirazlarınızın mahkemelerce makul bir gerekçeyle yanıtlanması zorunludur.

İlk derece mahkemesinin davanızın sonucuna doğrudan etki edecek nitelikteki itirazlarınızı cevapsız bırakması üzerine başvurduğunuz istinaf mahkemesinin de bu eksikliği gidermemesi, adil yargılanma standartlarına aykırılık teşkil etmektedir. Kanun yolu incelemesi yapan üst mahkemelerin ilk mahkemeyle aynı sonuca ulaşması kural olarak mümkündür ancak ilk mahkemece hiç karşılanmamış olan esaslı iddia ve itirazlarınızın üst merciler tarafından da dikkate alınmaması usul hatasıdır.

Gözaltı veya yakalama sırasında kolluk görevlilerinin orantısız güç kullanması sonucu meydana gelen yaralanmalarda, faillere yalnızca hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi hukuka uygun kabul edilmemektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, devletin gözetimi altındayken fiziksel şiddete uğrayan kişilerin şikayetleri üzerine yürütülen ceza yargılamalarında faillere uygulanan yaptırımın caydırıcı olması şarttır.

Gözaltı sürecinde alınan ilk sağlık raporunda herhangi bir darp veya cebir izine rastlanmadığı belirtilmiş olsa bile, daha sonradan tam teşekküllü bir hastaneden alınan ve şiddet eylemini doğrulayan raporlar ceza yargılamasında geçerli ve belirleyici bir delil olarak kabul edilmektedir. İfade alma veya gözaltı işlemleri sırasında kamu görevlilerinin orantısız güç kullanması sonucu ortaya çıkan yaralanmalarda, adli tıp ana bilim dalı gibi uzman kurumlardan alınan raporların sunduğu bilimsel veriler mahkemeler tarafından dikkate alınmak zorundadır.

Haksız yere uygulanan gözaltı tedbiri sonrasında beraat etmeniz durumunda mahkemelerce ödenmesine hükmedilen tazminatın ölçüsüz derecede düşük olması Anayasa ile korunan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı bağlamında bir ihlal oluşturur. Haksız gözaltı nedeniyle açtığınız davada ağır ceza mahkemelerinin bir takdir yetkisi bulunmakla birlikte, meydana gelen zararla orantılı olmayan önemsiz miktarda bir tazminata hükmedilmesi anayasal güvencelere aykırılık teşkil etmektedir.

Haksız koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davalarında mahkemelerin, uygulanan tedbirin aynı zamanda sizin ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkınıza yönelik bir müdahale oluşturup oluşturmadığını değerlendirmesi ve tazminat miktarında bu durumu gözetmesi gerekir. Kanun koyucu, haksız yakalama sonucunda açılacak manevi tazminat davalarında duyulan üzüntünün giderimi için bir sınırlama öngörmemiştir.