Adil Yargılanma Hakkı

İlk derece mahkemesinin kararında esasa ilişkin yeterli bir gerekçe bulunmadığı hâllerde, istinaf merciinin bu eksikliği gidermeden sadece ilk karara atıf yaparak başvuruyu reddetmesi adil yargılanma hakkı çerçevesinde ihlal doğurur ve bu durum yeniden yargılama sebebi sayılabilir. Kural olarak üst mahkemelerin, ilk derece mahkemesinin gerekçesini benimseyerek onama kararı vermesi makul görülebilse de, ilk kararda esaslı iddialarınıza yanıt verilmemişse kanun yolu merciinin bu iddiaları gerekçeli bir şekilde karşılaması zorunludur.

Tanıkların mahkemede ifadelerini değiştirmesi veya çelişkili beyanlarda bulunması davanızı peşinen kaybedeceğiniz anlamına gelmez çünkü mahkemelerin bu çelişkileri gidermek ve gerçeği ortaya çıkarmakla yükümlü olduğu anayasal bir kuraldır. Olay anında çevrede bulunan kişilerin önce hiçbir şey görmediklerini söyleyip, daha sonra baskı altında ifade verdiklerini belirterek bağrışma sesleri duyduklarını veya mağdurun yaralandığını gördüklerini itiraf etmeleri durumunda, mahkemeler bu çelişkili durumun üzerine gitmek zorundadır.

Hakkınızda ifade veren bir tanığın duruşmada dinlenmeden sadece yazılı beyanlarının okunması suretiyle size ceza verilmesi kural olarak adil yargılanma hakkı kapsamında hukuka aykırı kabul edilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, hakkınızdaki ceza kararı tek başına veya büyük ölçüde bu tanığın beyanlarına dayanıyorsa, o tanığın mutlaka mahkeme huzurunda veya sesli ve görüntülü iletişim sistemleri aracılığıyla dinlenmesi gerekir.

İlk derece mahkemesi aşamasında iddia ve savunmalarınızı sözlü olarak dile getirebildiğiniz bir duruşma yapılmışsa, istinaf veya temyiz aşamalarında incelemenin dosya üzerinden duruşmasız olarak tamamlanması kural olarak adil yargılanma hakkınızı ihlal etmez. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, adil yargılanma hakkı kapsamındaki duruşmalı yargılama ilkesi, yargılamanın her aşamasında mutlaka mahkeme huzuruna çıkmanızı gerektirmemektedir.

Mahkûmiyetinize temel oluşturan tek veya belirleyici ölçüdeki tanık beyanlarına karşı size soru sorma imkânı tanınmaması kural olarak adil yargılanma hakkı ihlali olarak kabul edilmektedir. Ceza yargılamasında sanığın aleyhine ifade veren tanıklarla mahkeme huzurunda yüzleşmesi ve onların güvenilirliğini test etme fırsatı bulması büyük önem taşımaktadır.

İstinaf başvurunuzun haksız yere süre yönünden reddedildiğinin ve bu durumun mahkemeye erişim hakkınızı zedelediğinin tespit edilmesi hâlinde, mağduriyetinizin giderilmesi için dosyada yeniden yargılama yapılmasına karar verilmektedir. Anayasa Mahkemesi böyle bir ihlal tespiti yaptığında, hakkınızda verilmiş olan ve istinaf talebinizin süresinde olmadığını belirten ret kararının kaldırılarak dosyanın yeniden incelenmesi için ilgili yargı merciine gönderilmesini sağlamaktadır.

Gerekçesi açıklanmamış bir kararın mahkeme salonunda sadece sonucunun okunması, istinaf başvuru sürenizi hukuken başlatmaz. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, davanızın sonucuna dair oluşturulan kısa kararın size söylenmiş olması, asıl gerekçeli karar tebliğ edilmeden veya tam olarak gerekçesiyle birlikte açıklanmadan kanun yoluna başvuru süresini tetikleyemez.

Anayasa Mahkemesi, davanızın gerekçesi açıklanmadan istinaf sürenizin başlatılması ve bu sebeple itirazınızın reddedilmesi durumunu adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlali olarak değerlendirmektedir. Yüksek mahkeme, gerekçeli karar tebliğ ya da tefhim edilmeden kanun yoluna başvuru süresinin başlatılamayacağına hükmederek, aksi bir uygulamanın vatandaşın yargı mercilerine ulaşmasını ölçüsüz bir şekilde engellediğini ortaya koymaktadır.

Boşanma davalarında eşinizin soyut beyanlarına dayanılarak hakkınızda verilen uzaklaştırma kararlarına yaptığınız itirazların mahkemelerce somut bir gerekçe sunulmadan reddedilmesi durumunda Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yoluna gidebilirsiniz. Anayasa Mahkemesi, aleyhine tedbir istenen kişinin sunduğu somut delillerin ve esaslı itirazların itiraz mercii tarafından karşılanmamasını adil yargılanma hakkı kapsamında bir ihlal olarak değerlendirmektedir.

Mahkemenin sunduğunuz mesajlaşma kayıtları gibi davanın sonucunu etkileyebilecek temel delilleri hiç değerlendirmeden itirazınızı reddetmesi durumunda anayasal haklarınızın ihlal edildiği sonucuna varılabilir. İtiraz mercilerinin, hakkınızda uygulanan önleyici tedbir kararının amacına ulaşıp ulaşmadığını değerlendirirken sunduğunuz somut delilleri etkili bir şekilde incelemesi ve kararlarında bu iddiaları karşılaması gerekmektedir.