Adil Yargılanma Hakkı

Daha önce harcını yatırdığınız bir kararın Anayasa Mahkemesi ihlal kararı neticesinde ortadan kaldırılması durumunda, yeniden yapılan yargılama sonucunda sizden tekrar yüksek miktarda temyiz karar harcı talep edilmesi ve mahsup talebinizin reddedilmesi hukuki bir sorun teşkil edebilir. Yargı harçları, sunulan kamu hizmetinin maliyetine bir katılım payı olmakla birlikte, bu yükümlülüğün kişilere aşırı ve katlanılamaz bir yük oluşturmaması gerekmektedir.

Evet, mahkemelerin davanın temel sorunları ile tarafların iddialarını nasıl değerlendirdiklerini anlaşılır ve yeterli bir şekilde açıklamaları anayasal bir zorunluluktur. Anayasa kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkı, kişilerin hakkaniyete uygun yargılanmalarını sağlamayı amaçlamaktadır.

Cezaevi disiplin cezalarına karşı yapılan şikâyetlerde infaz hâkiminin karar vermeden önce sizin savunmanızı bizzat alması yasal bir zorunluluktur ve sadece evrak üzerinden karar verilmesi hakkınızın ihlali anlamına gelir. İlgili kanun düzenlemelerine göre disiplin yaptırımı uygulanan mahpusların hâkim karşısında meramını anlatabilmesi ve aleyhindeki delillere etkili bir şekilde karşı çıkabilmesi esastır.

Mahkemenin, lehinize olan tanık beyanlarını neden dikkate almadığını mantıklı ve yeterli bir gerekçeyle açıklaması zorunludur. Sizin olayınızda yerel mahkeme, hakkınızda ifade veren kişilerin arkadaşınız olmasını ve şikayetçinin ifadelerini temel alarak mahkumiyet kararı vermiştir.

Şikayetçinin duruşmalara ısrarla katılmaması nedeniyle yüzleşme işlemi yapılamadan ve itirazlarınız karşılanmadan ceza verilmesi adil yargılanma hakkının ihlali niteliğindedir. Olayınızda mahkeme, şikayetçinin duruşmalarda hazır edilmesi ve teşhis işlemi yapılması için ara kararlar kurmuş olmasına rağmen, şikayetçinin gelmemesi üzerine bu kararından vazgeçerek eksik incelemeyle hüküm kurmuştur.

Ceza davası sürecinde sunduğunuz ve davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki savunmalarınızın mahkeme tarafından hiç tartışılmaması ve cevapsız bırakılması sonucunda adil yargılanma hakkı güvencelerinden olan gerekçeli karar hakkınız ihlal edilmiş sayılabilir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, mahkemelerin davanın temel hukuki sorunlarını ve taraflarca ileri sürülen esaslı itirazları delillerle bağ kurarak kararlarında yeterli bir şekilde açıklaması zorunludur.

Hakkınızda verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı yaptığınız itirazların mahkemelerce yeterince incelenmemesi ve olağan yolların tıkanması, anayasal bir hak ihlali olarak değerlendirilmektedir. Hukuk sistemimizde, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verildiğinde bu kararın istinaf veya temyiz gibi daha kapsamlı bir kanun yolu incelemesinden geçirilmesi imkânı askıya alınmış olmaktadır.

İtiraz mercilerinin dosya üzerinden yeknesak bir şekilde ve sadece şeklî şartlar yönünden inceleme yaparak itirazları tek cümlelik gerekçelerle reddetmesi adil yargılanma hakkının ihlali olarak kabul edilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına karşı yapılan itirazlarda, üst mahkemelerin davayla doğrudan ilgili olan itirazları, örneğin hatalı bilirkişi raporu iddialarını, esaslı bir şekilde değerlendirmesi ve yeterli bir gerekçe ile cevap vermesi gerekmektedir.

İstinaf mahkemesinin, idari işlemin iptal edilmesinin doğrudan tazminat ödenmesini gerektirmeyeceği ve idarenin takdir yetkisi bulunduğu şeklindeki genel geçer gerekçelerle tazminat talebinizi reddetmesi hukuka uygun kabul edilmemektedir. Anayasa Mahkemesi, haksız yere sözleşmesi yenilenmeyen kamu görevlilerinin açtığı davalarda, mahkemelerin olayın somut koşullarını derinlemesine incelemesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Sadece soruşturma aşamasında dinlenen ve duruşmada size soru sorma imkânı tanınmayan tanıkların beyanlarına dayanılarak ceza verilmesi kural olarak adil yargılanma hakkı kapsamında ihlale yol açar. Ceza yargılamasında temel prensip, mahkûmiyetin dayandırıldığı delillerin ve özellikle tanık beyanlarının kararı verecek hâkim huzurunda doğrudan tartışılmasıdır.