Adil Yargılanma Hakkı

Ortak velayet kurulan durumlarda taraflardan birinin diğer ebeveynin yeni yaşam tarzı veya çocuklara yönelik tutumları nedeniyle velayetin değiştirilmesini talep etmesi hâlinde mahkemeler, iddiaları somut ve nesnel verilerle derinlemesine incelemekle yükümlüdür. Mahkeme bu uyuşmazlıklarda tarafların koşullarını, çocukların maruz kaldığı olası riskleri gözeterek çocuğun fiziksel ve ruhsal gelişimine en uygun çözümü bulmak zorundadır.

İtiraz mercilerinin dosya üzerinden yeknesak bir şekilde ve sadece şekli şartlar yönünden inceleme yaparak itirazları reddetmesi adil yargılanma hakkının ihlali anlamına gelmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına karşı yapılan itirazlarda, mahkemelerin davayla doğrudan ilgili olan hususları ayrıca değerlendirerek yeterli bir gerekçe ile cevap vermeleri gerekmektedir.

Bir ceza yargılamasında aleyhinize ifade veren tanıkları duruşmada bizzat sorgulama veya onlara soru sordurma imkânınız elinizden alınmışsa ve hakkınızdaki mahkûmiyet kararı büyük ölçüde bu kişilerin ifadelerine dayanıyorsa, mahkemenin sadece bu ifadelere dayanarak size ceza vermesi hukuka aykırı olabilir. Yargılama sürecinde tanıkların mahkemeye getirilmemesi veya ses ve görüntü bilişim sistemi gibi vasıtalarla dinlenmemesi her zaman geçerli bir nedene dayanmalıdır.

Mahkemenin sizi aleyhinize beyanda bulunan tanıklarla yüzleştirmemesi ve onlara soru sorma imkânı tanımadan sadece bu ifadelere dayanarak ceza vermesi hukuka uygun değildir. Ceza yargılaması sürecinde hakkınızdaki iddiaları dile getiren kişilere soru yöneltebilmeniz ve beyanlarının doğruluğunu sınama fırsatına sahip olmanız adil yargılanma hakkı bakımından zorunludur.

Mahkemede aleyhinize ifade veren tanıkları sorgulayamamanız ve onlara soru soramamanız, adil yargılanma hakkı kapsamındaki tanık sorgulama hakkı çerçevesinde bir ihlal oluşturabilir. Ceza yargılamasında sanığın aleyhine olan tanıkları sorguya çekme veya çektirme hakkı bulunmakta olup, sanığın tanıklarla yüzleşebilmesi ve beyanlarının doğruluğunu sınama imkânına sahip olması adil bir yargılamanın temel şartlarındandır.

Mahkûmiyetinizin tek veya belirleyici ölçüde sizin soru sorma imkânı bulamadığınız ve mahkeme huzurunda dinlenmeyen tanık beyanlarına dayandırılması durumunda bu karara itiraz edebilirsiniz. Mahkemelerin, yargı çevresi dışındaki tanıkları savunma makamının da onlara soru sormasına imkân sağlayacak ve verdikleri cevaplar hakkında kişisel izlenim edinme fırsatı elde edecek şekilde dinlemesi gerekmektedir.

Bir ceza davasının makul sürede sonuçlandırılıp sonuçlandırılmadığı değerlendirilirken, yargılamanın karmaşıklığı, kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ile sizin davanın süratle sonuçlandırılmasındaki menfaatinizin niteliği gibi çeşitli unsurlar birlikte dikkate alınır. Bu sürenin başlangıç tarihi olarak, yetkili makamlarca suç işlediğiniz iddiasının size bildirildiği veya suç isnadı altındaki arama ve gözaltı gibi tedbirlerin size ilk olarak uygulandığı an esas kabul edilir.

İtiraz mercilerinin HAGB kararlarına karşı yapılan itirazları esastan incelemeyip yalnızca şeklî şartlar yönünden değerlendirerek soyut gerekçelerle reddetmesi adil yargılanma hakkı ihlali olarak kabul edilmektedir. Anayasa Mahkemesi, itiraz mercilerinin dosya üzerinden yeknesak şekilde ve sadece kararda hukuka aykırılık bulunmadığını bildiren tek cümlelik gerekçelerle ret kararı vermesini uygun bulmamaktadır.

Anayasa Mahkemesi tarafından adil yargılanma hakkınızın ihlal edildiğine karar verilmesi durumunda, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için öncelikle yeniden yargılama yapılmasına hükmedilmekte olup genellikle ayrıca tazminata karar verilmemektedir. Mahkeme, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarıyla gerçekleştirilen müdahalelerin ihlal yarattığını tespit ettiğinde, mağduriyetinizin giderilmesi için ilgili yargı mercilerine dosyayı geri göndererek yeni bir karar verilmesini ister.

Sadece şikâyetçinin beyanları ve onun gösterdiği tanığın ifadeleri esas alınarak, savunma tarafının bildirdiği tanıklar dinlenmeden mahkûmiyet kararı verilmesi kural olarak adil bir yargılama sayılamaz. Bir ceza yargılamasında sanığın aleyhine olan tanıkları sorguya çekme veya çektirme hakkı olduğu gibi, kendi lehlerine olan tanıkların da iddia makamının tanıklarıyla aynı koşullar altında davet edilmelerini isteme hakkı bulunmaktadır.