Adil Yargılanma Hakkı

Ödeme gücünüzün bulunmadığı açıkça anlaşılan durumlarda, sırf ülke şartlarına göre yüksek olan harç ve masrafları yatıramadığınız için davanızın açılmamış sayılmasına karar verilmesi, hakkınızı yargı mercileri önünde aramanızı imkânsız hâline getiren bir hak ihlalidir. Bir davada yargılama giderleri için muafiyet isteyen kişilerin taleplerinin, karşılıklılık ilkesi gibi mutlak kurallar gerekçe gösterilerek reddedilmesi, maddi durumu yetersiz olan kişilerin mahkemeye başvurmasını aşırı derecede zorlaştırmaktadır.

İstinaf mahkemesinin, ileri sürdüğünüz esaslı iddiaları ve davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki savunmalarınızı makul bir şekilde değerlendirip yanıtlamadan aleyhinize karar vermesi anayasal bir hak ihlali oluşturur. Bütün mahkemelerin verdikleri kararları detaylı ve anlaşılır bir şekilde yazma yükümlülüğü bulunmaktadır.

Yargılama sırasında aleyhinize ifade veren bir tanığın duruşmada dinlenilmemesi ve sizin bu tanığa soru sorma imkânından mahrum bırakılmanız, adil yargılanma hakkınız kapsamında büyük bir eksiklik olarak değerlendirilmektedir. Ceza davalarında hedeflenen temel amaç, maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasıdır ve bu amacın gerçekleşmesi için çelişmeli yargılama ilkesi büyük bir önem taşır.

Aleyhinize ifade veren tanıkları duruşmada sorgulama veya sorgulatma imkânı bulamamanız ve bu ifadelere dayanılarak ceza verilmesi adil yargılanma hakkı kapsamında bir ihlal oluşturabilir. Bir ceza yargılamasında sanığın aleyhine olan tanıkları sorguya çekme hakkı bulunmaktadır.

İstinaf mahkemesinin ileri sürdüğünüz esaslı itirazları incelemeden ve makul bir açıklama yapmadan tazminat miktarını düşürmesi durumunda, bu ihlalin giderilmesi için Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilirsiniz. Yargılama makamlarının, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki somut itirazlara karar gerekçesinde ayrıntılı ve tatmin edici yanıtlar vermesi anayasal bir zorunluluktur.

Mahkemeler yargılama dosyasına sunulan birbiriyle çelişkili raporlar bulunduğunda, bu çelişkiyi gidermeden ve hangi raporun neden üstün tutulduğunu makul bir şekilde açıklamadan eksik inceleme ile karar veremezler. Bir davada alınan ilk raporda, zararınızı telafi etmek amacıyla yaptırdığınız işlemler yüzünden kısmen kusurlu olduğunuza dair bir görüş yer alırken, sonradan alınan ek raporda bu işlemlerin yıpranmış saçlar için oldukça iyileştirici, gerekli ve doğru uygulamalar olduğu belirtilmişse, mahkemenin bu açık tezadı muhakkak araştırması ve gidermesi gerekir.

Mahkemenin aleyhinize ifade veren tanıkları duruşmada dinlememesi ve size soru sorma hakkı tanımadan sadece yazılı beyanlar üzerinden ceza vermesi kural olarak adil yargılanma hakkı ihlali sayılmaktadır. Ceza yargılamalarında bir kişinin mahkûm edilebilmesi için aleyhine olan tanıkları sorguya çekme veya çektirme hakkı oldukça kritik bir güvencedir.

Ceza davasında aleyhinize ifade veren tanıkların mahkemeye getirilmemesi ve onlara soru soramamanız tek başına adil yargılanma hakkınızın ihlal edildiği anlamına gelmeyebilir. Anayasa Mahkemesi bu tür durumlarda öncelikle tanığın duruşmada hazır edilmemesinin geçerli bir nedene dayanıp dayanmadığına bakmaktadır.

Ceza yargılaması henüz kesinleşmeden uzun tutukluluk şikayetiyle açılan tazminat davasının mahkemece sırf karar kesinleşmediği gerekçesiyle reddedilmesi adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı yönünden ihlal oluşturmaktadır. Anayasa Mahkemesi, tutukluluğun makul süreyi aştığı iddialarına ilişkin olarak ilk derece mahkemesince mahkumiyet hükmü verilmişse davanın Yargıtay veya istinaf aşamasında olup olmadığına bakılmaksızın doğrudan tazminat davası açılabileceğini kabul etmektedir.

Bir yargılamada kişinin uyuşmazlığın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve itirazlarının mahkemelerce makul bir gerekçe ile yanıtlanmaması adil yargılanma hakkı bağlamında hukuka aykırılık teşkil etmektedir. Tutukluluğun kanunda öngörülen azami süreyi veya makul süreyi aştığı iddialarında, eğer kişi hakkında tahliye veya mahkumiyet kararı verilmişse tazminat davası açma imkanı tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yoludur.