Yaşam Hakkı

Cezaevinde veya gözaltında sağlıklı bir şekilde bulunan bir kişinin fiziksel müdahale sonrasında hayatını kaybetmesi durumunda, devletin bu ölümü makul bir şekilde açıklama ve yaşam hakkını koruma yükümlülüğü bulunduğundan dava açmanız mümkündür. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarına göre, yetkililer gözaltındaki kişileri korumakla görevlidir ve özellikle uygulanan zor kullanma tekniklerinin ölüme yol açması halinde devletin yaşam hakkı ihlali bağlamında sorumluluğu doğabilmektedir.

Polislerin, bir kişiyi uzun süre yüzüstü pozisyonda tutarak ölümüne neden olması, orantısız bir güç kullanımı olarak değerlendirilebilir ve bu durum doğrudan yaşam hakkı ihlali teşkil edebilir. Mahkeme, olay anında kişinin aşırı panik veya kriz halinde olmasının, polis müdahalesi sırasında uygulanacak yöntemlerde çok daha yüksek düzeyde bir tedbir gerektirdiğini belirtmektedir.

Cezaevi yönetiminin bir mahkûmun aşırı dozdan ölümünden sorumlu tutulabilmesi için, yetkililerin mahkûmun hayatına yönelik gerçek ve yakın risk bulunduğunu bilmesi veya bilmesi gerektiği halde gerekli önlemleri almamış olması gerekir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarına göre, devletin mahkûmların sağlığını ve iyiliğini koruma yükümlülüğü bulunsa da bu durum her ölüm olayında devletin doğrudan kusurlu sayılacağı anlamına gelmez.

Cezaevi görevlilerinin uyuşturucu şüphesi yaratan bir bulgu üzerine derhal doktor çağırmaması tek başına otomatik olarak bir hak ihlali anlamına gelmeyebilir. Mahkemeler bu tür ihmal iddialarını değerlendirirken, görevlilerin olay anında kişinin hayatına yönelik somut bir tehlikeyi öngörüp öngöremeyeceğine bakar.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, yerel mahkemeler arasındaki bu tür karar farklılıklarında üst mahkemenin olayı ne derece kapsamlı ve sözleşme standartlarına uygun şekilde incelediğine bakmaktadır. İlk derece mahkemesi, cezaevi personelinin mahkûmun durumunu fark edip bir doktor çağırması gerektiğine kanaat getirerek tazminat ödenmesine karar vermiş olabilir.

Savaşın aktif çatışma evresinde yaşanan can kayıplarından dolayı ilgili devleti doğrudan sorumlu tutmak, savaş ortamının getirdiği karmaşa nedeniyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nezdinde genellikle mümkün olmamaktadır. Mahkeme, devletlerin sınır ötesi askeri operasyonlarındaki sorumluluğunu değerlendirirken yargı yetkisi kavramını dikkate almaktadır.

Savaş zamanında bile sivil yerleşim yerlerinin, hastanelerin ve okulların hedef gözetmeksizin veya orantısız bir şekilde bombalanması, saldıran devletin sivilleri koruma yükümlülüğünü açıkça ihlal ettiği anlamına gelmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, uluslararası insancıl hukukun ayrım gözetme ve tedbir alma ilkelerine aykırı olarak gerçekleştirilen sivil hedeflere yönelik askeri saldırıları, doğrudan yaşam hakkı ihlali olarak nitelendirmektedir.

Bir yakınınızın tıbbi ihmal sonucu hayatını kaybetmesi nedeniyle açtığınız davanın on altı yılı aşan bir sürede sonuçlandırılamaması, anayasal güvence altında olan yaşam hakkı ihlali niteliğindedir. Ölümle sonuçlanan tıbbi hata iddialarının söz konusu olduğu durumlarda, olayların aydınlatılması ve sağlık kuruluşlarının olası kusurlarını gidererek benzer hataların önlenmesi adına yargılamaların makul bir sürat ve özenle yürütülmesi devletin temel yükümlülüklerinden biridir.

Adli Tıp Kurumu tarafından verilen raporların denetime elverişli olmaması veya yetersiz kalması durumunda, mahkemenin üniversitelerin ilgili ana bilim dallarından seçilecek uzmanlardan oluşan yeni bir bilirkişi kurulu oluşturarak oradan alınacak detaylı rapora göre karar vermesi mümkündür. Tıbbi süreçler sonucunda hastanın hayatını kaybetmesi gibi ağır neticelerin doğduğu olaylarda, anestezi uygulaması sırasında gelişen komplikasyonların yönetimi, hastanenin yoğun bakım donanımı ve doktorların krize müdahale şekli gibi hususların kapsamlı bir şekilde incelenmesi gerekir.

Bireysel başvuru yapabilmeniz için ihlalden bizzat etkilenmiş olmanız gerektiğinden, vefat eden kardeşinizin toplanma ve gösteri yürüyüşü hakkının ihlal edildiğini kendi adınıza ileri süremezsiniz. Yaşam hakkının doğal niteliği gereği ölüm olaylarında mağdur olan yakınların, ölen kişi adına yaşam hakkının ihlali iddiasıyla başvuru ehliyeti bulunsa da bu durum toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı gibi kişiye sıkı sıkıya bağlı diğer haklar için geçerli değildir.