Manevi Tazminat

OHAL Komisyonu kararıyla görevine iade edilen kişilerin ihraç edildikleri dönem için uğradıkları zararların giderilmesi amacıyla manevi tazminat talebinde bulunabilmeleri anayasal bir haktır. Geçmişte yürürlükte olan ve göreve iade edilenlerin herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacağını öngören kanun hükmü, kişilerin haksız işlemler nedeniyle uğradıkları manevi zararları giderme fırsatını ellerinden aldığı için Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir.

Anayasa Mahkemesi bu tür uyuşmazlıklarda temel hakkınızın ihlal edildiğini tespit ettiğinde öncelikli olarak ortaya çıkan bu ihlalin sonuçlarının tamamen ortadan kaldırılmasını hedefler ve bu doğrultuda doğrudan tazminat ödenmesi yerine dosyanın yeniden incelenmesi yoluna gider. Yaşadığınız mağduriyetin asıl sebebi idarenin işleminin yargı mercilerince yeterli inceleme yapılmadan hukuka uygun bulunması olduğu için ihlalin sonuçlarını gidermek adına en etkili yöntem yeniden yargılama yapılmasıdır.

Gösteri veya toplanma sırasında polis şiddetine maruz kalarak yaralandığınızı adli muayene raporlarıyla belgelendirmenize rağmen kolluk görevlilerinin şiddet uygulamadıklarını iddia etmesi durumunda, olayın aydınlatılması savcılık makamının derinlikli ve tarafsız bir inceleme yapmasına bağlıdır. Kişinin devletin kontrolü altındayken yaralanması hâlinde, yetkili makamlar bu olayın nasıl gerçekleştiğine dair tatmin edici ve inandırıcı bir açıklama getirmekle yükümlüdür.

Haksız yere tutuklandığınızı ve sonrasında beraat ettiğinizi belirterek doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurmadan önce kanunda öngörülen tazminat davası yolunu tüketmeniz gerekmektedir. İlgili mevzuat uyarınca, kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen kişilere tazminat talebinde bulunabilme imkânı tanınmaktadır.

Boşanma davasının makul sürede bitirilememesi nedeniyle bireylerin yeniden evlenememesi ve aile kuramaması, Anayasa kapsamında güvence altına alınan evlenme hakkı ihlali olarak kabul edilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, her ne kadar Anayasa'nın metninde doğrudan evlenme hakkı ismen geçmese de bu hak, özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı ile ailenin korunmasına ilişkin maddelerin içinde yer alan temel bir güvencedir.

Boşanma davasında verilen kararın kesinleştiğine dair şerh düzenlenip nüfusa işlendikten yıllar sonra kararın bozulması ve bu kesinleşme şerhi bilgisinin iptal edilmesi, kişilerin yeni bir aile kurma hakkını ihlal eden ağır bir mağduriyet oluşturmaktadır. Anayasa Mahkemesi incelemelerinde, sadece nafaka veya tazminat gibi feri konuların temyiz edildiği ancak boşanma hükmünün aslında temyiz edilmeyerek kesinleştiği durumlarda, mahkemelerin yıllar sonra asıl davada yeniden boşanma hükmü kurması ciddi bir ihmal olarak değerlendirilmektedir.

Askeri birlikte veya kamu görevlilerinin gözetimi altındayken maruz kaldığınız fiziksel şiddet iddiaları anayasal güvence altındadır ve mahkemelerin bu iddiaları etkili bir şekilde soruşturmaması durumunda Anayasa Mahkemesi ihlal kararı verebilmektedir. Devletin gözetimi altındayken meydana gelen yaralanmalarda yetkili makamların tatmin edici ve inandırıcı bir açıklama getirme yükümlülüğü bulunmaktadır.

Şiddet olayından sonra darp raporunu geç almanız veya korku gibi sebeplerle şikayetinizi geri çekmeniz, devletin olayla ilgili etkili bir soruşturma yürütme zorunluluğunu ortadan kaldırmamaktadır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, kişiye kötü muamelede bulunulduğuna ilişkin yeterince açık belirtiler varsa şikayet olmasa bile yetkili makamlar resen harekete geçerek bir ceza soruşturması başlatmak ve olayı aydınlatmak zorundadır.

Boşanma veya evliliğin iptali davasının makul sürede bitmemesi nedeniyle yeniden evlenememeniz, Anayasa ile güvence altına alınan evlenme hakkı ihlali olarak değerlendirilebilir. Devletin, kişilerin özel hayatlarını yeniden düzenleyebilmeleri ve aile kurabilmeleri için boşanma davalarını makul bir sürede sonlandırma yükümlülüğü bulunmaktadır.

Tıbbi ihmal iddiasıyla açtığınız tazminat davasının çok uzun yıllar boyunca devam etmesi ve makul sürede sonuçlandırılmaması, devletin kişilerin maddi ve manevi varlığını etkili olarak koruma yükümlülüğünün ihlal edildiği anlamına gelmektedir. Hastanelere veya doktorlara karşı yürütülen hukuki süreçlerin ivedi bir şekilde tamamlanması, hem benzer hataların önlenmesi hem de sağlık hizmetlerinden faydalanan tüm bireylerin güvenliği açısından büyük bir önem taşır.