İşçi Hakları

İş mevzuatı çerçevesinde belirlenen haftalık azami çalışma sürelerinin aşılarak işçilerin aralıksız ve dinlenme süreleri verilmeden çalıştırılması, hem iş sağlığı hem de iş güvenliği ihlali boyutunda değerlendirilebilecek haksız bir eylemdir. Dizi ve sinema endüstrisinde proje bazlı çalışma bahane edilerek dayatılan otuz altı saatlik uykusuz mesailer, dinlenme hakkının açıkça gaspı anlamına gelir ve işçiye haklı nedenle sözleşmeyi sonlandırma imkanı sunabilecek niteliktedir.

Aynı kamu kurumu çatısı altında çalışan işçiler arasında mesai saatlerinin bu derece farklılaştırılması, hukuken eşitlik ilkesi çerçevesinde değerlendirilmesi gereken kritik bir konudur. Taşeron çalışanların sabahın karanlık saatlerinde mesaiye başlatılıp çok daha geç saatlerde işten çıkarılması, yasal çalışma süreleri mevzuatına ve dinlenme haklarına aykırılık teşkil edebilecek haksız uygulamalardır.

İşyerinde üretim baskısı ve aşırı iş yükü nedeniyle işçilerin sürekli fazla çalışmaya zorlanması, fiziksel ve ruhsal tükenmişliği tetikleyerek meslek hastalıklarına ve iş kazalarına davetiye çıkaran hukuka aykırı bir uygulamadır. İşyeri hekimi olarak, fazla çalışmanın getirdiği sağlık risklerini tespit etmek ve önlenmesi için işverene rehberlik yapmak sizin yasal görevinizdir.

Arabuluculuk görüşmeleri sonucunda tarafların uyuşmazlık konularının bir kısmı üzerinde anlaşıp diğer kısımları üzerinde anlaşamaması hukuken mümkündür ve buna kısmi anlaşma denilmektedir. İşvereninizle kıdem tazminatınız konusunda mutabakata varıp fazla mesai ücretlerinizde uzlaşamadıysanız, arabulucu tarafından düzenlenecek son tutanağa anlaşılan ve anlaşılamayan hususlar ayrı ayrı, net bir şekilde yazılır.

Ücret veya fazla çalışma alacağı gibi bireysel haklardan kaynaklanan sorunların, kural olarak bireysel iş uyuşmazlığı kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. Uyuşmazlığın toplu bir nitelik kazanabilmesi için yalnızca sendikanın bir taraf olması yeterli görülmemekte, ihlale konu olan hakkın tüm işçi topluluğunun ortak menfaatlerini doğrudan ilgilendiren bir yapıda olması aranmaktadır.

Deniz İş Kanunu'nun yirmi yedinci maddesi gereğince, birinci kaptan, başmakinist, sağlık personeli veya kılavuz kaptan gibi gemideki özel statülü bazı çalışanlar, kanunda belirtilen günlük ve haftalık iş süreleri kısıtlamalarından muaf tutulmuştur. Bu pozisyonlarda görev alan kişilerin, gemideki çalışmaları kendi inisiyatif ve yönetimleri doğrultusunda planlamaları ve arızi olarak ihtiyaç duyuldukça görev yapmaları sebebiyle, kural olarak normal gemi çalışanları gibi fazla çalışma ücreti talep edemeyecekleri yargı kararlarında istikrarlı bir şekilde vurgulanmaktadır.

İşyerinizde uygulanan denkleştirme usulünde dahi günlük çalışma süresi on bir saati hiçbir şekilde aşamayacağı için bu süreyi aşan çalışmalarınızın fazla mesai olarak değerlendirilmesi kuvvetle muhtemeldir. İş mevzuatımız, tarafların yazılı onayı ile haftalık normal çalışma süresinin haftanın günlerine farklı şekilde dağıtılmasına olanak tanımaktadır.

İşvereniniz ile aranızda yazılı bir onay veya sözleşme bulunması şartıyla uygulanan denkleştirme çalışması kapsamında yoğun haftalarda yapılan çalışmalar yasal günlük sınır olan on bir saati aşmadığı sürece fazla çalışma olarak nitelendirilmeyebilir. Bu uygulama iki aylık bir zaman dilimi içerisinde yoğun ve tenha haftaların birbirini dengelemesi esasına dayanır ve yasal ortalama olan kırk beş saat aşılmadığı sürece işvereniniz ilave zamlı ücret ödemekten yasal olarak muaf tutulabilir.

İş sözleşmeniz kapsamında doğan ücretinizin ve fazla mesai alacaklarınızın işveren tarafından kanun hükümlerine uygun şekilde hesaplanmaması veya ödenmemesi, işçi açısından derhal fesih hakkı doğurabilmektedir. Ücret kavramı yasal çerçevede geniş anlamda değerlendirilmekte olup, fazla çalışma ücreti de bu kapsama dâhildir.

Fazla çalışma yaptığınızı ispatlarken işverenle kendi davası olan husumetli tanıkların beyanlarına mahkemelerce ihtiyatla yaklaşılmakta olup, bu beyanların mutlaka iş müfettişi raporu, puantaj kayıtları veya kesinleşmiş emsal kararlar gibi yan delil niteliği taşıyan olgularla desteklenmesi gerekmektedir. Sadece işverene karşı dava açmış eski mesai arkadaşlarınızın şahitliğine dayanarak mutlak bir sonuca ulaşmak zor olabilir, zira hukuki uygulamalarda salt husumetli tanık beyanıyla fazla mesai alacağına hükmedilemeyeceği yönünde prensipler bulunmaktadır.