İnsan Hakları

İşçilerin işyerinde kılık kıyafetleri üzerinden siyasi inançlarını yansıtan semboller veya rozetler kullanmaları kural olarak temel hak ve özgürlükler çerçevesinde ele alınsa da, işverenin belirli durumlarda bu eylemi kısıtlama yetkisi bulunmaktadır. İşveren, yönetim hakkı kapsamında, özellikle iş sağlığı ve güvenliğini tehlikeye düşürebilecek üretim alanlarında veya müşterilerle doğrudan temas gerektiren ve şirketin tarafsızlık politikasının önem taşıdığı pozisyonlarda tek tip kıyafet uygulayarak dışarıdan belli olan siyasi sembolleri yasaklayabilir.

İşverenlerin işe alım sürecinde adaylar hakkında dolaylı yollardan, özellikle sosyal medya üzerinden araştırma yapması sık karşılaşılan bir durumdur. Ancak işverenin bu bilgi edinme hakkı sınırsız değildir ve adayların özel hayatının gizliliği ihlal edilerek gizli yollarla veri toplanması hukuka aykırılık teşkil etmektedir.

İşe alım süreçlerinde kullanılan yapay zeka sistemlerinin veya video mülakat algoritmalarının, adayların yüz ifadelerinden, ses tonlarından veya biyometrik özelliklerinden yola çıkarak sağlık durumlarına ya da duygusal yapılarına dair çıkarımlar yapması son derece yüksek riskli bir veri işleme faaliyeti olarak değerlendirilmektedir. Bu tür uygulamalar, ilgili kişinin açık rızası olmaksızın veya kanunlarda açıkça öngörülmüş bir hukuki dayanaktan yoksun şekilde yapıldığında açık bir ihlal anlamına gelebilir.

Kısmi süreli çalışma düzenine geçmeniz, yasalarla güvence altına alınmış olan yıllık ücretli izin hakkınızı kaybetmenize veya bu sürenin kısalmasına kesinlikle neden olmaz. İzin haklarınızın hesaplanmasında fiilen çalıştığınız saatler veya günler değil, iş sözleşmenizin başlangıç tarihi esas alınarak işyerindeki genel kıdem süreniz dikkate alınır.

Kolluk kuvvetlerinin sadece şüpheye dayanarak ve bir mahkeme kararı olmaksızın bilgisayarınıza veya veri saklama birimlerinize el koyması kural olarak hukuka uygun bir uygulama değildir. Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında bilgisayarlarda arama ve kopyalama işlemi yapılabilmesi için mutlaka hâkim kararı bulunması gerekmekte olup, savcının veya kolluğun yazılı emriyle bu işlemler gerçekleştirilemez.

Haberleşme altyapılarının tesisi kural olarak kamu tekelinde bulunmakla birlikte, kişilerin kendi özel mülkiyet sınırları içerisinde kuracakları sistemler, tekel hakkının istisnaları bağlamında hukuki incelemeye esas oluşturabilecek meşru bir girişimdir. Osmanlı dönemindeki yasal düzenlemelerde dahi, iletişim tesisinin devlet inhisarında olduğu kuralına bir istisna getirilmiş ve kişilerin umuma ait yerlerden geçmemek kaydıyla mülkleri üzerinde haberleşme hattı kurmalarına olanak tanınmıştır.

İşçilerin çalışma alanlarında gizli kamera ile izlenmesi, kural olarak özel hayatın mahremiyetine ve kişilik hakları kapsamında korunan değerlere yönelik ağır bir müdahale teşkil etmektedir. İşverenin hiçbir bildirim yapmaksızın gizlice kayıt alması, özel hayatın gizliliğini ihlal şüphesiyle adli mercilere taşınabilecek bir eylem niteliğindedir.

İşverenin tahsis ettiği araçtaki yer belirleme sistemleri vasıtasıyla mesai saatleri dışında da konumunuzun sürekli olarak takip edilmesi kişisel verilerin korunması hakkına ölçüsüz bir müdahale olarak nitelendirilebilir. İşverenin araç üzerindeki mülkiyet hakkı nedeniyle çalışma saatleri içinde ve işin ifası amacıyla konum takibi yapmasında belli bir meşru menfaat bulunsa da, bu menfaat sınırsız bir takip yetkisi vermez.

Hak sahibi marka tarafından üretilip hukuka uygun bir biçimde ülke piyasasına arz edilmiş orijinal ve faturalı bir ürünü satın aldıktan sonra, bu ürünü kendi inisiyatifinizle internet ortamında tekrar satışa sunmanız, hukuken marka hakkına yönelik bir tecavüz eylemi veya suç olarak nitelendirilmeyecektir. Sınai Mülkiyet Kanunu'nda yer alan emredici düzenlemelere göre, sınai mülkiyet hakkı korumasına konu orijinal ürünlerin marka sahibi veya onun açık izniyle yetkili kıldığı üçüncü kişiler tarafından piyasaya sürülmesinden hemen sonra, o spesifik ürünler üzerindeki hakkın tüketilmesi ilkesi kendiliğinden devreye girmektedir.

İşverenin, mülkiyeti şirkete ait olsa dahi size tahsis edilen kurum bilgisayarındaki şahsi hesaplarınızı veya kişisel dosyalarınızı sizden habersiz incelemesi kural olarak mutlak bir yasal hakka dayanmamakta olup, bu tür bir denetimin hukuka uygun sayılabilmesi için sınırların önceden çok net çizilmiş olması gerekmektedir. İşveren konumundaki kurumların, bilgisayarların amaç dışı kullanımını denetleme yetkisi ancak personele denetimin nasıl, hangi periyotlarda ve kim tarafından yapılacağı hususunda önceden detaylı bilgi verilip açık rıza onayı alınmışsa bir hukuka uygunluk sebebi olarak mahkemelerce kabul edilebilmektedir.