İfade Özgürlüğü

İnternet arama motorlarında isminizle ilişkilendirilen geçmişteki haberlerin listelenmemesini talep etmeniz, hukuken başvurabileceğiniz bir yol olup belirli şartlar altında mümkündür. İfade özgürlüğü ile özel hayata saygı hakkı arasında bir çatışma yaratan bu durum, hukuk sistemimizde unutulma hakkı çerçevesinde değerlendirilen ve bilginin internet ortamındaki görünürlüğünü azaltmayı amaçlayan bir mekanizmadır.

Mahkemenin haberinizi değerlendirirken çatışan haklar arasında adil bir dengeleme yapması ve kullandığınız ifadelerin maddi olgular mı yoksa değer yargısı mı olduğunu mutlaka ayırt etmesi gerekirdi. İfade özgürlüğü davalarında, gazetecinin iddialarının somut bir vakıanın açıklanması niteliğinde mi olduğu, yoksa belirli bir duruma yönelik kişisel çıkarımlar ve eleştiriler mi içerdiği büyük önem taşır.

Erişim engeline yaptığınız itirazı inceleyen üst mahkemenin iddialarınızı değerlendirmeden ve bir menfaat dengesi kurmadan matbu bir şekilde reddetmesi, temel haklarınıza yönelik açık bir ihlal oluşturur. İtiraz yolunun etkili ve işlevsel sayılabilmesi için itiraz makamının sadece şekli bir inceleme yapması yeterli değildir; sunduğunuz delilleri ele alması, müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmadığını ve orantılılık ilkesini tartışması zorunludur.

İstinaf mahkemesi aleyhinize manevi tazminata hükmederken, öncelikle sarf ettiğiniz sözlerin kullanıldığı dönemin koşullarını, ifadenin bağlamını ve konuşmanızın tamamını kapsamlı bir şekilde değerlendirmelidir. İfade özgürlüğü ile karşı tarafın şeref ve itibarının korunması hakkı arasında adil bir denge kurulurken, açıklamayı kimin yaptığı, hedef alınan kişinin toplumsal statüsü ve katlanması gereken eleştiri sınırları mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır.

Kendi başınızdan geçen adli bir süreci anlatırken, soruşturmayı yürüten savcının şeref ve haysiyetini hedef alan, mesnetsiz ve küçük düşürücü ifadeler kullanmanız basın veya ifade özgürlüğü kapsamında yasal bir koruma sağlamamaktadır. Yargı kararlarına göre, tarafsız bir gazetecilik haberi yapmak yerine sadece kendi verdiğiniz ifade ve dilekçeleri haberleştirerek yargı mensuplarına yönelik asılsız suçlamalarda bulunmak demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaşmaz.

İdarecilere yönelik tepkinizi dile getirirken sosyal medyada şaka yollu veya anlık bir öfkeyle dahi olsa yasa dışı yöntemleri işaret eden ifadeler kullanmanız ifade özgürlüğü kapsamında korunmamaktadır. Kamu hizmetlerinin yürütülmesinden sorumlu olan devlet memurlarının, diğer meslektaşlarını veya vatandaşları hukuki yollar yerine yeraltı dünyası gibi yasa dışı ve gayrimeşru yöntemlere yönlendiren telkinlerde bulunması, devlet memurluğu statüsü ile kesinlikle bağdaşmamaktadır.

Mahkemelerin, sosyal medyadaki eleştirel paylaşımlar nedeniyle açılan davalarda sözü söyleyen kişinin olayla olan kişisel bağını ve sözün söylendiği bağlamı mutlaka dikkate alarak özenli bir değerlendirme yapması gerekmektedir. Kişinin doğup büyüdüğü veya akrabalarının yaşadığı yerdeki insanlara yönelik kamu görevlilerince sarf edilen aşağılayıcı sözlere karşı tepki göstermesi hayatın olağan akışında yersiz bir davranış olarak görülemez.

İfade özgürlüğü kapsamında değerlendirilebilecek konuşmalarınız sebebiyle haksız yere tutuklu kaldıktan sonra tahliye edilmişseniz, uğradığınız manevi zararların karşılanması için tazminat almanız mümkündür. Mahkemeler tarafından uygulanan tutuklama kararının hukuki bir dayanağı olmaması ve suçlamaya konu ifadelerinizin şiddeti öven veya teşvik eden unsurlar içermemesi durumunda, özgürlüğünüzden yoksun bırakıldığınız süre için Anayasa Mahkemesi nezdinde hak ihlali tespiti yapılabilir.

İfade özgürlüğü ve siyasi faaliyetleriniz kapsamında olduğunu iddia ettiğiniz eylemler nedeniyle tutuklanmanız, eğer eylemlerinizin bir terör örgütüyle bağlantılı olduğuna dair somut deliller bulunuyorsa, doğrudan ifade veya toplantı hakkınızın ihlali olarak görülmeyebilir. Yüksek mahkeme, bu tür iddiaları değerlendirirken öncelikle uygulanan tutuklama tedbirinin yasal şartları taşıyıp taşımadığına ve kişinin suç işlemiş olabileceğine ilişkin inandırıcı delillerin bulunup bulunmadığına bakmaktadır.

Eskiden yaşanmış ve mahkûmiyetle sonuçlanmış olaylara dayanarak bir kişiye sosyal medya üzerinden hortumcu denilmesi ifade özgürlüğü kapsamında mutlak bir korumadan yararlanmamaktadır. Mahkemeler, yıllar önce gerçekleşmiş olayları gerekçe göstererek kişilere yönelik kullanılan bu tarz yıpratıcı ifadelerin hakaret suçu oluşturabileceğine kanaat getirebilir.