Hak Arama Özgürlüğü

Anayasa Mahkemesi, sendika kararına dayanarak nöbet tutmama eylemine katılan öğretmenlere verilen uyarma cezasını sendikal hakların bir ihlali olarak görmemektedir. Yüksek mahkeme, nöbet uygulamasının öğrencilerin gözetimi, ders dışı zamanlarda okul güvenliğinin sağlanması ve fiziksel şartların kontrol edilmesi gibi çok önemli izleme ve denetim işlevleri içerdiğini, dolayısıyla bu görevin asli bir memuriyet yükümlülüğü olduğunu vurgulamaktadır.

Yargılama mercilerinin dosyayı geç incelemesi veya bilirkişi raporlarını geç aldırması gibi tamamen sizden bağımsız nedenlerle uzayan süreçler yüzünden hak kaybına uğratılmanız hukuken orantısız bir müdahale olarak görülmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarında vurgulandığı üzere, alacak miktarlarının davanın açıldığı tarihte belirli olmadığı ve bu hususların ancak yargılama sırasında alınan birden fazla bilirkişi raporu neticesinde öğrenilebildiği durumlarda, mahkemenin kendi eksikliğinden kaynaklanan bu gecikmeyi size yansıtması kabul edilemez.

Yüksek mahkemenin sizin geç haberdar olduğunuzu iddia ettiğiniz bir karara karşı yaptığınız başvuruyu salt süre aşımı gerekçesiyle reddetmesi, itirazlarınızı ve tebligatın usulüne uygun olup olmadığını incelemeden karar vermesi hukuka uygun kabul edilmemektedir. Siz kararı yeni öğrendiğinizi belirterek kanun yoluna başvurduğunuzda, mahkemenin öncelikle tebligatın yasalara uygun yapılıp yapılmadığını değerlendirmesi gerekmektedir.

Yerel mahkemenin usul eksikliğini giderdikten sonra davanın esasına girerek verdiği yeni karara karşı yaptığınız itirazlar, Yargıtay tarafından daha önce esastan incelenmediği için otomatik olarak kesinleşmiş sayılmaz. Yargıtay, bozma kararında sadece yetki itirazı gibi usuli bir konuyu inceleyip boşanma ve ziynet alacağı gibi esasa ilişkin talepleri şimdilik incelemeye yer olmadığına karar vermişse, bu durum esastaki uyuşmazlık hakkında nihai bir karar verildiği anlamına gelmez.

Hastane personelinin size karşı sarf ettiği sözleri şikayet dilekçenize aynen aktarmanız, şikayetinizin konusunu ve amacını açıklamak için yapıldığı sürece kural olarak karşı tarafın kişilik haklarına saldırı niteliği taşımaz. İdareye veya yetkili mercilere sunduğunuz başvurularda, aranızdaki uyuşmazlıkla doğrudan bağlantılı olan iddia ve isnatlara yer vermeniz hak arama özgürlüğü çerçevesinde olağan karşılanan bir durumdur.

Yaptığınız itirazın inceleme mercii tarafından somut bir değerlendirme yapılmaksızın ve hiçbir gerekçe gösterilmeden reddedilmesi durumunda hak ihlali iddiasıyla bireysel başvuru yoluna gitmeniz mümkündür. Erişim engeli gibi acil durumlarda verilen kararlara karşı yapılan itiraz incelemelerinde, mahkemelerin itiraz edilen hususları özenle incelemesi ve adil denge unsurunu gözeterek bir sonuca varması beklenmektedir.

İtiraz merciinin kararında sizin yerinize başka bir kişinin ismini yazarak husumet yokluğu veya hatalı süre aşımı gerekçesiyle itirazınızı reddetmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, bu hatalı uygulamanın ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasına karar verebilmektedir. Bireylerin yargı makamları önüne taşıdıkları uyuşmazlıkların keyfî veya kanuni dayanaktan yoksun gerekçelerle reddedilmesi, kişinin hak arama özgürlüğü önünde büyük bir engel teşkil etmektedir.

İtiraz mercilerinin, dosyanın esasına girmeden ve ileri sürülen itirazları değerlendirmeden yalnızca şekli şartlar yönünden matbu gerekçelerle ret kararı vermesi yasal güvencelere aykırılık oluşturmaktadır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına karşı yapılan itirazlarda, itirazı inceleyen mercilerin sadece kararda hukuka aykırılık bulunmadığını belirten tek bir cümleden ibaret gerekçelerle yetinmesi hak arama özgürlüğünü zedelemektedir.

İtiraz makamlarının yaptığınız başvuruları davanın esasına girmeden, yalnızca şekli şartlar yönünden inceleyerek basmakalıp ve soyut gerekçelerle reddetmesi hukuka uygun bir uygulama değildir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına karşı yapılan itirazlarda, itiraz mercilerinin genel olarak dosya üzerinden yeknesak şekilde inceleme yapması ve kararda hukuka aykırılık bulunmadığına dair tek cümleden ibaret gerekçeler oluşturması önemli bir anayasal sorundur.

Hâkimin size davanızdaki şekil eksikliğini düzeltmeniz için süre vermeden davanızı usulden reddetmesi hak arama özgürlüğünüzü kısıtlayan bir durumdur. Yargılama süreçlerinde temel amaç, bireylerin haklarına kavuşmasını sağlamaktır ve usul kurallarının bu amacı engelleyecek kadar katı uygulanmaması gerekir.