Gözaltı

Hakkınızda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verildikten sonra haksız yere uygulanan yakalama, gözaltı veya tutuklama tedbirleri için açtığınız davada çok düşük bir tazminat verilmesi doğrudan Anayasa ile güvence altına alınmış olan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı ihlali anlamına gelmektedir. Mevzuatımız gereğince beraat veya takipsizlik kararı verildiğinde, size daha önceden uygulanan hürriyeti kısıtlayıcı tedbirlerin hukuka aykırı hâle geldiği kanun gereği kabul edilmektedir ve bu durumda sadece tazminat miktarının yeterli olup olmadığı hususu incelenmektedir.

Ceza yargılamasının süresi hesaplanırken, hakkınızdaki suç isnadının yetkili makamlar tarafından size bildirildiği veya arama ve gözaltı gibi tedbirlerin uygulandığı tarih başlangıç olarak kabul edilerek yargılama sürecinin ne kadar sürdüğü belirlenmektedir. Bu sürenin sona erdiği tarih ise, suç isnadına ilişkin nihai kararın verildiği an olarak dikkate alınmakta, davanız hâlâ devam ediyorsa yüksek mahkemenin şikâyetinizi inceleyip karar verdiği tarih esas alınmaktadır.

Savcılığın sadece olağanüstü hâl kararnamesindeki görevsizlik veya dokunulmazlık hükümlerine dayanarak polisler hakkındaki kötü muamele şikayetini kapatması hukuken kabul edilebilir bir durum değildir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, olağanüstü hâl döneminde görev yapan kamu personeline getirilen koruma zırhı, haksız fiil veya açıkça suç teşkil eden eylemleri kapsamamaktadır.

Gözaltı sürecinde çırılçıplak soyulma veya cinsel içerikli ağır saldırılara maruz kalma gibi iddialarınızın yetkili makamlarca dikkate alınabilmesi için mutlaka uygun delillerle veya makul şüphe uyandıran emarelerle desteklenmesi gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, bu tür son derece ağır iddiaların soyut beyanlardan ibaret kalması ve hiçbir kamera kaydı, tanık beyanı veya tıbbi bulgu ile desteklenmemesi durumunda, bu iddialar üzerinden bir ihlal kararı verilmesi mümkün olmamaktadır.

Haksız yere gözaltına alındığınızı veya gözaltı sürenizin kanunda belirtilen makul süreyi aştığını düşünüyorsanız doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulunmanız kural olarak mümkün değildir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, yakalama ve gözaltına alınmanın hukuka aykırı olduğu veya sürenin aşıldığı durumlarda öncelikle kanunlarda öngörülen tazminat davası yolunun tüketilmesi gerekmektedir.

Gözaltı süreci sonrasında polis şiddetine uğradığınıza dair çelişkili sağlık raporları bulunması durumunda, hem şiddet uygulayan kolluk görevlilerinden hem de gerçeğe aykırı rapor düzenleyen doktordan şikayetçi olma hakkınız vardır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, devletin kontrolü altındayken meydana gelen yaralanmalarda, adli makamların bu durumun nasıl gerçekleştiğine dair tatmin edici bir açıklama getirme zorunluluğu bulunur.

Gözaltı sürecinde kolluk görevlileri tarafından fiziksel şiddete maruz kaldığınıza dair şikayetiniz üzerine savcılığın şüpheli polislerin ifadesini almadan dosyayı kapatması durumunda Anayasa Mahkemesi nezdinde bireysel başvuruda bulunarak hakkınızı arayabilirsiniz. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, gözaltında kötü muamele iddialarına ilişkin yürütülen soruşturmalarda iddia edilen şiddet olayını aydınlatmak için savcılığın derhal harekete geçmesi ve sorumluların kimliklerini tespit ederek ifadelerine başvurması gerekmektedir.

Gözaltındayken yaşadığınız fiziksel şiddeti tutuklanma korkusu veya tekrar aynı polislerin eline düşme endişesiyle sulh ceza hakimliği önündeki sorgunuzda dile getirememiş olmanız, sonradan yapacağınız şikayetin doğrudan reddedilmesi için tek başına geçerli bir sebep oluşturmamaktadır. Anayasa Mahkemesi, kişilerin gözaltı sürecinde yaşadıkları psikolojik baskı ve korku nedeniyle maruz kaldıkları şiddeti anında ifade edememelerini anlaşılabilir bir durum olarak değerlendirebilmektedir.

Gözaltı çıkışında korku veya baskı nedeniyle doktora ya da sulh ceza hâkimliğine şiddet gördüğünüzü söyleyememiş olsanız bile, serbest kaldıktan hemen sonra aldığınız ve şiddet izlerini gösteren darp raporu soruşturma aşamasında mutlaka dikkate alınmalıdır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, gözaltı sonrasında alınan iki farklı sağlık raporu arasında çelişki bulunması durumunda, savcılık makamının bu çelişkiyi gidermek için gerekli araştırmaları yapması şarttır.

Haksız gözaltı nedeniyle açtığınız tazminat davasında mahkemenin talebinizi yanlış yorumlayarak davanın esasını incelememesi, anayasal güvence altında olan karar hakkı ihlali olarak değerlendirilebilir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, demokratik bir toplumda adil yargılanma hakkı güvencelerinden olan mahkeme hakkının en önemli unsurlarından biri, uyuşmazlığın mahkeme önüne getirilebilmesi ve mahkemenin sunulan esaslı iddia ve savunmaları inceleyerek bir sonuca bağlamasıdır.