Gözaltı

Beraat kararı veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar sonrası açılan tazminat davalarında hükmedilen tutarın, meydana gelen ihlalle orantısız derecede düşük olması hukuka aykırılık teşkil etmektedir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında öngörülen tazminat yoluna başvurduğunuzda, ağır ceza mahkemelerinin somut olayın şartlarına göre bir takdir yetkisi bulunsa da, bu miktar Anayasa Mahkemesinin benzer davalarda verdiği tazminat miktarlarına göre kayda değer ölçüde düşük olmamalıdır.

Haksız koruma tedbirleri nedeniyle açılan tazminat davalarında, mahkemelerin uygulanan tedbirin ifade özgürlüğüne veya toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yönelik bir müdahale niteliğinde olup olmadığını değerlendirmesi ve bunu tazminat miktarına yansıtması gerekmektedir. Kanun koyucu, koruma tedbirleri sonucu doğan kişisel hak mahrumiyetlerinin giderimi için açılacak manevi tazminat davasında duyulan üzüntünün giderimi hususunda herhangi bir sınırlama öngörmemiştir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşüne katıldığınız için hakkınızda yalnızca yakalama veya gözaltı tedbiri uygulandığı durumlarda doğrudan bireysel başvuru yapmak yerine öncelikle tazminat davası açmanız gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, hakkınızda kovuşturmaya yer olmadığına veya beraata karar verilmişse, uğradığınız zararların giderilmesi amacıyla Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında öngörülen tazminat yolunu tüketmeniz kural olarak zorunludur.

Adli muayene raporlarında darp ve cebir izinden söz edilmemiş olsa bile, olaydan sonra bağımsız kuruluşlardan aldığınız tıbbi raporlar ve dosyanıza sunduğunuz fotoğraflar savcılık tarafından mutlaka değerlendirilmesi gereken geçerli ve önemli delillerdir. Kolluk görevlilerinin muayeneyi yapan doktora baskı kurarak bulguların rapora yazılmasını engellediği yönünde savunulabilir bir iddia öne sürdüğünüzde, savcılığın bu durumu görmezden gelerek iddialarınızı tamamen soyut kabul etmesi hukuka uygun bir yaklaşım değildir.

Gözaltı sürecinde havasız ortamlarda bekletilme, uykusuz bırakılma veya temel insani ihtiyaçların engellenmesi gibi olumsuz tutulma koşulları nedeniyle yaşadığınız mağduriyetleri doğrudan savcılığa bildirerek şikayetçi olmanız mümkündür. Ancak bu şikayetlerin hukuki olarak dikkate alınabilmesi için maruz kaldığınız eylemlerin belirli bir ağırlık derecesine ulaşması ve somut delillerle desteklenmesi gerekmektedir.

Haksız yere gözaltına alınıp beraat etmeniz durumunda tarafınıza ödenen manevi tazminat miktarının hakkın özünü zayıflatacak kadar düşük olması anayasal haklarınızın ihlali anlamına gelir. Mahkemelerin manevi tazminat miktarını belirlerken belli bir takdir yetkisi bulunsa da, hükmedilen miktar meydana gelen ihlalle orantısız veya önemsiz seviyede olmamalıdır.

Herhangi bir işte çalışmadığınız dönemde haksız yere gözaltına alınmanız durumunda, maddi zararınızın net asgari ücret üzerinden hesaplanması kural olarak hukuka uygun kabul edilmektedir. Mahkemeler tazminat davası sürecinde öncelikle emniyet müdürlüğü aracılığıyla kişinin sosyal ve ekonomik durumunu araştırmakta ve herhangi bir gelirinizin olup olmadığını tespit etmektedir.

Anayasa Mahkemesi tarafınıza ödenen tazminatın yetersiz olması nedeniyle hak ihlali kararı verirse, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla dosyanız yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili ilk derece mahkemesine gönderilir ve mahkemenin yeni bir karar vermesi beklenir. Bu ihlal kararı, tazminat miktarınızın doğrudan ve otomatik olarak Anayasa Mahkemesi tarafından artırıldığı anlamına gelmemektedir.

Haksız yere gözaltına alındığınız iddiasıyla doğrudan Anayasa Mahkemesine yapacağınız başvurular, olağan hukuk yollarını tüketmediğiniz gerekçesiyle incelenmeden reddedilebilecektir. Kanunda öngörülen gözaltı süresinin aşıldığı veya yakalama ve gözaltına alınma işleminin hukuka aykırı olduğu iddialarına ilişkin olarak asıl davanız henüz sonuçlanmamış olsa dahi öncelikle ceza muhakemesi mevzuatında düzenlenen tazminat davası açma imkânını kullanmanız gerekmektedir.

Beraat kararı ile sonuçlanan yargılamalarda, polis merkezinde geçirilen süre ne kadar kısa olursa olsun, hareket serbestinizin kısıtlandığı durumlar için haksız gözaltı tazminatı alabilirsiniz. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, kişi hürriyetine yönelik bir müdahalenin varlığından söz edilebilmesi için kişinin rızası dışında fiziki olarak belli bir yerde tutulması yeterlidir.