Gözaltı

Kanun yolu incelemesi yapan istinaf mahkemelerinin, davanın esasına etki edecek nitelikte ileri sürdüğünüz itirazları mutlaka değerlendirmesi ve kararlarında bu iddialara makul bir gerekçe ile yanıt vermesi yasal bir zorunluluktur. Kural olarak istinaf kanun yolu incelemesini gerçekleştiren merci, ilk derece mahkemesinin kararını uygun bulduğunda aynı gerekçeyi kullanabilir veya o karara atıf yaparak kararını yansıtabilir.

Daha önceden kaldırıldığı hâlde sistemde aktif görünmeye devam eden eski tarihli bir yakalama kaydına istinaden haksız yere gözaltına alınmanız durumunda tazminat davası açma hakkınız bulunmaktadır. Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında, hakkınızdaki yakalama veya tutuklama işleminin hukuka aykırı olduğunu belirterek haksız geçen bu süreler için maddi ve manevi zararınızın karşılanmasını talep edebilirsiniz.

Haksız yere gözaltında veya tutuklu kalıp sonrasında beraat eden kişiler, uğradıkları zararların karşılanması amacıyla devlete karşı tazminat davası açma hakkına sahiptir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, beraat kararı verilmesiyle birlikte geçmişteki yakalama, gözaltı veya tutuklama işlemleri hukuka aykırı hâle gelmiş kabul edilir ve bu durum kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında incelenir.

Gözaltı sürenizin kanunda öngörülen sınırı aşması veya yakalama işleminin hukuka aykırı olması durumunda asıl ceza davasının sonuçlanmasını beklemeden tazminat talebinde bulunmanız mümkündür. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, kanuni gözaltı süresi aşıldığında veya kişi süresi içinde hâkim önüne çıkarılmadığında tazminat davası açabilmek için hakkınızda yürütülen ceza soruşturmasının veya kovuşturmasının kesinleşmesine gerek yoktur.

Mahkemeler tarafından hükmedilen tazminat miktarının uğradığınız ihlalle orantısız derecede düşük olması durumunda Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunarak hakkınızı arayabilirsiniz. Yargı mercilerinin tazminat miktarını belirlerken somut olayın şartlarına göre takdir yetkisi bulunsa da, hükmedilen rakamın Anayasa Mahkemesinin benzer davalarda verdiği tazminat miktarlarına göre kayda değer ölçüde düşük olmaması gerekir.

Anayasa Mahkemesi, yerel mahkemelerce hükmedilen tazminatı yetersiz bularak bir hak ihlali kararı verdiğinde aradaki farkı doğrudan kendisi ödemez, bunun yerine ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla dosyanın yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilmesine karar verir. Bu tür durumlarda ihlalin ve sonuçlarının bütünüyle ortadan kaldırılabilmesi için en uygun yöntem, kararı veren derece mahkemesinin yeniden yargılama işlemlerini başlatarak Anayasa Mahkemesinin belirlediği ilkelere uygun yeni bir tazminat kararı vermesidir.

Yargılama süresinin hesaplanmasında davanın niteliğine göre farklı başlangıç ve bitiş tarihleri esas alınarak mahkemeler tarafından genel bir süre değerlendirmesi yapılmaktadır. Ceza yargılamalarında sürenin başlangıcı, kişiye suç işlediği iddiasının bildirildiği veya kişinin bu isnattan ilk etkilendiği gözaltı gibi tedbirlerin uygulandığı tarih olarak kabul edilirken, sürenin sona erdiği tarih suç isnadı hakkında nihai kararın verildiği tarihtir.

Haksız yere gözaltında kalıp tutuklandıktan sonra beraat etmeniz durumunda, uğradığınız maddi ve manevi zararların karşılanması için Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında ağır ceza mahkemesinde tazminat davası açmanız gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraate karar verilen kişilerin yakalama, gözaltı veya tutuklama tedbirlerinin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla hak aramaları öncelikle bu yasal yolun kullanılmasına bağlıdır.

Ev hapsi ve imza verme şeklindeki adli kontrol tedbirleri nedeniyle uğradığınız zararlar için mevcut kanuni düzenlemeler kapsamında doğrudan tazminat alabilmeniz maalesef çeşitli hukuki engeller barındırmaktadır. Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında haksız tutuklama ve gözaltı için tazminat talep edilebilmesine rağmen, imza atmak suretiyle uygulanan adli kontrol tedbiri için kanunda açık bir yasal dayanak bulunmadığından bu talepler yargı mercilerince reddedilmektedir.

Haksız yere uygulanan koruma tedbirleri nedeniyle açtığınız davada, mahkemelerin tazminat miktarını belirlerken sadece özgürlüğünüzün kısıtlanmasını değil, aynı zamanda anayasal diğer haklarınıza yapılan müdahaleleri de hesaba katması zorunludur. Beraat kararınızın ardından açtığınız manevi tazminat davasında, ağır ceza mahkemesi uygulanan tedbirin sizin ifade özgürlüğü ve barışçıl gösteri yapma hakkınıza yönelik bir müdahale niteliği taşıyıp taşımadığını ayrıntılı bir şekilde değerlendirmelidir.