Adil Yargılanma Hakkı

Hakkınızda yürütülen disiplin soruşturmalarında savunmanızı etkili bir şekilde yapabilmeniz için lehinize veya aleyhinize olan delillere ulaşma ve bunları inceleme imkânınızın kısıtlanmaması gerekmektedir. Ceza infaz kurumlarında mahpuslara verilen disiplin cezalarının yargısal denetimi sırasında yargı makamlarının adil yargılanma standartlarına uygun hareket etmesi beklenir.

Ceza davasında hakkınızda verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı sürecinde delillerinizin toplanmaması ve savunmanızın dikkate alınmaması adil yargılanma hakkınızın ihlali niteliğindedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, sanıkların mahkûmiyet hükümlerinin yeterli gerekçe içermemesi ve yüklenen suçların sabit olup olmadığı yeterince araştırılmadan varsayımlar üzerine karar verilmesi hukuka aykırıdır.

Haksız gözaltı nedeniyle açtığınız tazminat davasında istinaf mahkemesinin iddialarınızı ve ilk derece mahkemesinin dayandığı temelleri tartışmadan davanızı reddetmesi adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı ihlali anlamına gelebilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, mahkemelerin yargılama sırasında öne sürülen ve davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki iddia ile itirazlara makul ve yeterli bir gerekçe ile yanıt vermesi zorunluluğu bulunmaktadır.

Açtığınız vergi davası devam ederken yürürlüğe giren yeni bir kanun hükmü nedeniyle davanızın konusuz kalması, yargılamanın hakkaniyetini zedelemiyorsa adaletsizlik oluşturmaz. İlgili Anayasa Mahkemesi içtihadına göre, emlak vergisi metrekare birim değerlerinin fahiş artışını sınırlandırmak amacıyla sonradan çıkarılan yasal düzenlemeler, aslında davacının başarısız sayılması sonucunu doğurmamaktadır.

Anayasa Mahkemesi böyle bir durumda öncelikle davanızın süre aşımı yönünden reddedilmesinin mahkemeye ulaşmanızı haksız yere engelleyip engellemediğini usul yönünden inceler ve yaşam hakkı şikâyetinizi doğrudan esastan değerlendirmeye almaz. Zira idari yargı makamlarının idarenin hizmet kusuruna dayanan davanızı esastan incelemeden doğrudan usul yönünden reddetmesi, öncelikle sizin adalet arayışınızın önüne haksız bir engel konulduğu anlamına gelmektedir.

Ceza davanızda hakkınızda verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararını kabul etmeniz, doğrudan suçlu olduğunuzu kabul ettiğiniz veya beraat etme hakkınızdan tamamen vazgeçtiğiniz anlamına gelmez. Anayasa Mahkemesi kararına göre, mahkemelerin yeterli inceleme yapmadan ve sizin sunduğunuz delilleri veya dinletmek istediğiniz tanıkları dikkate almadan bu kararı vermesi adil yargılanma hakkı ihlali sayılmaktadır.

Bir davada uyuşmazlığın esasına girilmeden davanın konusuz kaldığı gerekçesiyle karar verilmesine yer olmadığına hükmedilmesi, davanın açılmasındaki asıl amacı gerçekleştirmeye elverişli olmadığı için anayasal güvencelerin ihlali niteliğini taşıyabilmektedir. Bireylerin mahkeme önüne getirdikleri uyuşmazlığın karara bağlanmasını isteme yetkisi, adil yargılanma hakkı içerisinde korunan temel güvencelerden biridir ve sadece şekli anlamda bir sonuç elde edilmesini değil esaslı taleplerin de bir sonuca bağlanmasını gerektirmektedir.

Ceza davası sonucunda hakkınızda verilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına yaptığınız itirazın, esaslı bir inceleme yapılmadan sadece şekli şartlar yönünden reddedilmesi adil yargılanma hakkınızın ihlali anlamına gelmektedir. Anayasa Mahkemesi, mahkemelerin yeterli gerekçe sunmadan, delilleri araştırmadan ve sanığın savunma güvencelerini korumadan verdiği kararlara karşı yapılan itirazların, itiraz mercilerince yalnızca kanun hükmünün tekrarı veya soyut ifadelerle reddedilmesini hukuka aykırı bulmaktadır.

İstinaf mahkemesi, değişen durum ve koşullara dayanılarak yapılan yeni bir tedbir talebinin yerel mahkemece incelenmeden reddedilmesini usul ve yasaya aykırı bularak kararı kaldırır. Yargılama sürecinde meydana gelen yeni gelişmeler, örneğin karşı tarafın malları kaçırmaya yönelik eylemlere girişmesi gibi durumlar, taraflara yeniden mahkemeye başvurma hakkı verir.

İdare mahkemesinin hakkınızdaki iddiaları aydınlatmak için hiçbir kuruma yazı yazmadan ve delil toplamadan davayı reddetmesi kararın üst mahkemece bozulmasına yol açacaktır. İdari yargı mercileri, uyuşmazlığın çözümü için her türlü inceleme ve araştırmayı yapmakla yükümlüdür ve kararlarını yalnızca idarenin sunduğu soyut değerlendirmelere dayandıramazlar.