Adil Yargılanma Hakkı

Yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkınızın ihlal edildiğini düşünüyorsanız, doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurmadan önce kanunla kurulan idari başvuru yollarını tüketmeniz gerekmektedir. Yapılan yasal değişiklikler uyarınca, derdest olan veya henüz sonuçlanmayan yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı iddialarıyla yapılacak başvuruları incelemekle görevli olan Tazminat Komisyonu isimli idari bir merci bulunmaktadır.

Cezaevinden gönderilen mektupların teslim edilmemesi şikayetinde mahkemenin sizin belirttiğiniz tarihler yerine farklı bir tarih aralığını inceleyerek karar vermesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı ihlali anlamına gelmektedir. Bir mahkeme kararının gerekçesinde, tarafların ileri sürdüğü maddi olguların nasıl nitelendirildiği ve kurulan hükmün hangi nedenlere dayandırıldığı kuşkuya yer bırakmayacak şekilde açıklanmalıdır.

Mahkemelerin verdikleri kararlarda davanın esas sorunlarını incelediklerini gösterecek şekilde tarafların iddialarına makul ve mantıksal bir açıklama getirmesi anayasal bir zorunluluktur. Şikayet dilekçenizde belirttiğiniz, mektupların teslim edilip edilmediğinin sistem üzerinden araştırılması gibi davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddiaların mahkeme tarafından cevapsız bırakılması adil yargılanma hakkı güvencelerinden birini zedeler.

Emniyet birimlerinden gelen istihbarat niteliğindeki bildirimlerin otomatik olarak sözleşmenin feshi sonucunu doğurması, idari işlemin yargısal denetimini anlamsız kılacağından mahkemelerce daha titiz bir araştırmaya tabi tutulmalıdır. İdare mahkemelerinin, şirketin terör örgütleriyle irtibatı veya iltisakı olup olmadığını sadece emniyet yazısına dayanarak değil, kendi resen araştırma yetkisi çerçevesinde her türlü bilgi ve belgeyi inceleyerek değerlendirmesi zorunludur.

İdarenin disiplin soruşturması başlatma süresiyle ilgili mahkeme tarafından yapılan değerlendirmelerin bariz bir takdir hatası veya keyfilik içermemesi durumunda bu durum tek başına hakkınızın ihlal edildiği anlamına gelmez. Somut olaylarda idare mahkemeleri, disiplin cezasına konu edilen göreve gitmeme eyleminin gerçekleştiği tarih ile müfettiş görevlendirilen tarih arasındaki süreyi inceleyerek disiplin amirinin ceza verme yetkisinin zamanaşımına uğrayıp uğramadığını değerlendirmektedir.

İdare mahkemesinin disiplin soruşturmasındaki zamanaşımı itirazlarınızı değerlendirerek verdiği ret kararı, bariz bir takdir hatası veya keyfîlik içermediği sürece adil yargılanma hakkı ihlali olarak kabul edilmemektedir. Anayasa Mahkemesi, disiplin cezasına konu olan göreve gitmeme eyleminin gerçekleştiği tarih ile idare tarafından soruşturmacı görevlendirilen tarihleri inceleyen yerel mahkemelerin yorumlarını esas almaktadır.

Mahkemenin, davanın sonucunu doğrudan değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddialarınızı hiç araştırmadan ve kararda bunlara makul bir yanıt vermeden davanızı reddetmesi durumunda Anayasa Mahkemesi nezdinde bireysel başvuruda bulunarak hakkınızı arayabilirsiniz. Adil yargılanma güvenceleri kapsamında mahkemeler, davanın taraflarınca ileri sürülen tüm temel itirazları incelemek ve ulaştıkları sonucu doyurucu bir şekilde açıklamakla yükümlüdür.

İtiraz incelemeleri sırasında Cumhuriyet savcısı tarafından mahkemeye sunulan yazılı görüşün size bildirilmemesi veya tebliğ edilmemesi, her durumda doğrudan bir hak ihlali sonucunu doğurmamaktadır. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, savcılık mütalaasının size tebliğ edilmemesinin adil yargılanma hakkı bağlamında bir ihlal yaratabilmesi için belirli şartların oluşması gerekir.

İnfaz hâkimliği kararlarına karşı yapılan itiraz incelemeleri sırasında mahkemenin savcılıktan aldığı yazılı görüşü şüpheliye veya hükümlüye tebliğ etmemesi, tek başına yargılamayı adaletsiz kılan bir durum olarak görülmemektedir. Anayasa Mahkemesi bu durumu değerlendirirken savcılık tarafından mahkemeye sunulan mütalaanın içeriğine bakılması gerektiğini, eğer bu yazıda daha önce hiç ileri sürülmemiş ve sizin cevap vermenizi zorunlu kılacak yepyeni bir olgudan bahsedilmiyorsa bildirimin yapılmamasının anayasal açıdan büyük bir sorun yaratmayacağını ifade etmektedir.

Mahkemelerin yargılama aşamasında ileri sürdüğünüz şahsi eşya teslimi gibi esaslı taleplerinizi kararlarında hiçbir şekilde karşılamaması ve bu konuyu cevapsız bırakması, adil yargılanma hakkı çerçevesinde anayasal bir hak ihlali oluşturmaktadır. Anayasa Mahkemesi, olayların hukuki nitelendirmesini bizzat kendisi takdir ederek, mahkeme kararında eşya teslimine ilişkin taleplerin değerlendirilmemesini ve etkili başvuru hakkının ihlal edildiği yönündeki iddiaları doğrudan gerekçeli karar hakkı bağlamında incelemektedir.