Adil Yargılanma Hakkı

Mahkemelerin, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki savunmalarınıza makul bir gerekçeyle yanıt vermemesi durumunda Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunarak hakkınızı arayabilirsiniz. Disiplin cezası almanıza sebep olan telefon hattını kendinizin kullanmadığı yönündeki itirazınız, davanın esasına etki edecek son derece önemli bir savunmadır.

Esas hakkındaki mütalaa tebliğ edilip buna ilişkin savunma alınmadan karar verilmesi iddiaları, yargılama sürecinde ifade özgürlüğü gibi temel hakların ihlal edildiğinin tespit edilmesi durumunda mahkemeler tarafından ayrıca incelenmeyebilir. Anayasa Mahkemesi, somut olayda öncelikle eylemin cezalandırılmasının demokratik toplum düzeninde zorunlu bir ihtiyaca karşılık gelip gelmediğini ve ifade özgürlüğü ihlali yaratıp yaratmadığını değerlendirmektedir.

Mahkemenin giydiğiniz tişörtün neden suç oluşturduğunu ve şiddete nasıl teşvik ettiğini açıklamaması, adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkınızı ve ifade özgürlüğünüzü doğrudan ihlal eder. Anayasa Mahkemesi, ifade hürriyetine yönelik müdahalelerde mahkemelerin kararlarını detaylı ve anayasal kriterlere uygun şekilde gerekçelendirmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Ceza yargılamasında aleyhinize ifade veren tanığa soru yöneltme ve onunla yüzleşme imkânından mahrum bırakılarak mahkûm edilmeniz, adil yargılanma hakkı çerçevesinde anayasal güvencelerin ihlali anlamına gelebilir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, hakkınızdaki mahkûmiyet hükmü tek başına veya belirleyici ölçüde sizin duruşmada sorgulama fırsatı bulamadığınız bir tanığın ifadelerine dayandırılıyorsa ve bu dezavantajı telafi edecek usul kuralları sağlanmamışsa tanık sorgulama hakkı zedelenmiş sayılmaktadır.

Ceza yargılamasında aleyhinize ifade veren tanığı duruşmada bizzat sorgulama veya ona soru sordurma imkânınızın elinizden alınması, adil yargılanma hakkı kapsamında ihlal sonucunu doğurabilir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, hakkınızdaki mahkûmiyet hükmü tek başına veya büyük ölçüde sizin katılmadığınız bir celsede dinlenen tanığın ifadelerine dayanıyorsa, bu durum hak ihlali yaratmaktadır.

Evet, mahkeme salonunda bizzat bulunma talebinize rağmen duruşmaya zorla uzaktan bağlanmanız durumunda bu karara itiraz edebilirsiniz. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, kişinin açık talebi olmasına rağmen mahkeme salonuna getirilmeyerek duruşmaya ses ve görüntü iletimi sağlayan sistemler üzerinden katılımının sağlanması, duruşmada hazır bulunma hakkı kapsamında bir müdahale teşkil etmektedir.

Anayasa Mahkemesi tarafından hakkınızda bir ihlal kararı verilirse, bu ihlalin ve olumsuz sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla dosyanızın yerel mahkemeye gönderilerek yeniden yargılama yapılmasına hükmedilir. Mahkemenin gerekçeli kararı size tebliğ edilmeden başvuru süresinin başlatılması ve itirazınızın süre aşımı nedeniyle reddedilmesi, adil yargılanma şemsiyesi altındaki haklarınızı ihlal edici niteliktedir.

İcra hukuk mahkemesinin duruşmada verdiği gerekçesiz kararın ardından, gerekçeli kararın tebliğ edilmesi üzerine yaptığınız istinaf başvurusunun bölge adliye mahkemesi tarafından süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesi durumunda bireysel başvuru yoluna gidebilirsiniz. Anayasa Mahkemesi, bu tür olaylarda ilgili kanun hükümlerinin, istinaf süresini kararın gerekçesi açıklanmadan başlatacak şekilde yorumlanmasını öngörülemez bulmaktadır.

İlgili kanun uyarınca istinaf başvuru süresinin tefhim veya tebliğden itibaren on gün olarak belirlenmiş olması tek başına bir sorun teşkil etmese de, bu kuralın mahkemelerce uygulanış biçimi anayasal hak ihlallerine yol açabilmektedir. Kararı veren mahkemenin, duruşma sırasında sadece hüküm sonucunu açıklayıp kararın temelini oluşturan hukuki dayanakları ve gerekçeleri açıklamadığı durumlarda, on günlük sürenin bu tarihten başlatılması hak arama hürriyetine ölçüsüz bir müdahale oluşturur.

KHK ile ilişiğinizin kesilmesi işlemine karşı açtığınız davanın idare mahkemesince incelenmeksizin reddedilmesi yerine, dosyanızın ilgili kanun kapsamında kurulan komisyona veya yetkili kurumlara gönderilmesi gerekmekteydi. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, olağanüstü hâl döneminde çıkarılan kararnamelerle tesis edilen ve doğrudan kişilerin hukuki durumunu etkileyen işlemlere karşı yapılan başvuruları inceleme görevi öncelikle özel olarak kurulan komisyona aittir.