Adil Yargılanma Hakkı

Mahkemelerin yargılama sırasında ileri sürülen her türlü iddia ve savunmaya ayrıntılı bir şekilde tek tek yanıt verme zorunluluğu bulunmamakla birlikte, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddialara makul bir gerekçe ile cevap vermeleri şarttır. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, muhakeme sürecinde açık ve somut bir biçimde öne sürdüğünüz, özellikle mesleki yaşamınız veya özel hayatınız üzerinde doğrudan etkileri olan argümanların mahkemelerce bütünüyle cevapsız bırakılması adil yargılanma hakkı ihlali anlamına gelmektedir.

Birden fazla sanığın bulunduğu bir ceza davasında diğer bir sanık yönünden temyiz duruşması açılmasına rağmen sizin için duruşma açılmaması ve tarafınıza tebligat yapılmaması tek başına savunma hakkınızı kısıtlamaz. Yargıtay ilgili dairesi, her bir sanığın durumunu ve ileri sürdüğü temyiz gerekçelerini kendi içinde ayrı ayrı değerlendirerek duruşma açılıp açılmayacağına karar verme yetkisine sahiptir.

Ceza davalarının temyiz incelemesinde Yargıtay tarafından duruşma açılmaması tek başına adil yargılanma hakkının ihlali anlamına gelmemektedir. Temyiz aşamasında duruşmalı inceleme yapılıp yapılmaması mahkemenin takdirine bağlı bir konudur.

Sizinle aynı dosyada yargılanan başka bir sanık için duruşma açılmış olsa bile, hakkınızda duruşmalı inceleme yapılmamasına karar verilmişse size duruşma tebligatı gönderilmemesi yasalara aykırı bir durum oluşturmaz. Yargıtay ilgili daireleri, temyiz taleplerini incelerken her bir sanığın durumunu kendi şartları içinde ayrı ayrı değerlendirerek bazı sanıklar için duruşma açıp diğerleri için dosyayı evrak üzerinden sonuçlandırabilir.

Sizin bizzat hazır bulunmadığınız duruşmalarda veya ara celselerde alınan tanık beyanlarının, doğruluğu test edilmeden ve size soru sorma hakkı tanınmadan doğrudan hükme esas alınması hukuka aykırılık oluşturabilir. Mahkemelerin, yargı çevresi dışında bulunan tanıkların ifadelerini sadece bulundukları şehirdeki mahkemeler aracılığıyla alması ve duruşmada sizin veya avukatınızın bu kişilere soru sormasına imkân sağlayacak bağlantıları kurmaması savunma hakkını kısıtlar.

Mahkemede sadece kısa karar okunmuş ve kararın gerekçesi açıklanmamışsa istinaf başvuru süreniz bu kısa kararın okunduğu tarihte başlamaz. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, gerekçesi açıklanmamış bir hüküm usulüne uygun şekilde tefhim edilmiş yani yüzünüze okunmuş sayılmamaktadır.

Bu durumda Anayasa ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkı ihlal edilmiş olmaktadır. İcra mahkemelerinde görülen davalarda verilen kararların gerekçesi açıklanmadan sadece hüküm sonucunun duruşmada bildirilmesiyle kanun yoluna başvuru süresinin başlatılması, hukuken geçerli bir tefhim işlemi olarak değerlendirilemez.

Mahkemelerin, davanın sonucunu veya verilecek ceza miktarını doğrudan etkileyebilecek nitelikteki önemli iddia ve savunmalara açık ve tatmin edici bir gerekçeyle yanıt vermemesi anayasal hakların ihlali anlamına gelmektedir. Yargılama sürecinde ileri sürülen her bir iddiaya tek tek cevap verilmesi zorunlu olmasa da, ceza oranını yarı yarıya artıracak kadar kritik bir konuda yapılan itirazların cevapsız bırakılması hukuka uygun değildir.

Mahkemelerin, sizinle aynı durumda olan kişilerin atamasının yapıldığına ve yargı makamlarının bu konuda çelişkili kararlar verdiğine dair ileri sürdüğünüz iddiaları cevapsız bırakması hukuka uygun olarak değerlendirilemez. Yargılama sürecinde açık ve somut bir biçimde öne sürülen iddia ve savunmalar davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteyse, davayla doğrudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce mutlaka makul bir gerekçe ile yanıt verilmesi gerekmektedir.

İdarenin hizmet kusurunun veya ihmalinin sonradan ortaya çıktığı durumlarda dava açma süresinin olayın yaşandığı tarihten başlatılması hukuken hatalı bir yaklaşımdır. Meydana gelen bir terör eylemi sonrasında zararla idari eylem arasındaki illiyet bağının ancak yıllar sonra hazırlanan müfettiş raporları veya açılan ceza davaları ile anlaşılabildiği durumlarda, idari başvuru süresinin olayın gerçekleştiği tarihten itibaren işletilmesi mahkemeye erişim hakkını aşırı derecede sınırlandırmaktadır.