Adil Yargılanma Hakkı

Hâkimin duruşmada itiraz süresinin gerekçeli kararın size ulaşmasıyla başlayacağını belirtmesine rağmen üst mahkemenin süreyi kısa kararın açıklandığı tarihten başlatarak talebinizi reddetmesi anayasal bir hak ihlalidir. Yargı mercilerinin verdikleri kararlarda çelişkili ifadeler kullanarak vatandaşları yanıltması ve bu öngörülemez yorumlar nedeniyle kişilerin hak arama yollarının kapatılması hukuken korunamaz.

Mahkemelerin davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddialarınızı hiç değerlendirmeden veya makul bir gerekçe sunmadan davanızı reddetmesi durumunda Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilirsiniz. Hukuk sistemimizde mahkemeler, önlerine getirilen uyuşmazlıklarda tarafların ileri sürdüğü her iddiaya tek tek yanıt vermek zorunda olmasalar da davanın esasına etki edecek önemli savunmaları mutlaka incelemekle yükümlüdürler.

Sizin rızanız olmadan sadece ses ve görüntü bilişim sistemi üzerinden duruşmaya katılmaya zorlanmanız kural olarak duruşmada hazır bulunma hakkı yönünden bir müdahale oluşturur ve mahkemenin bunun için son derece geçerli sebepleri olmalıdır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre bir sanığın duruşma salonunda fiziksel olarak yer almayı açıkça talep etmesine rağmen bu talebin reddedilmesi ancak çok istisnai ve zorlayıcı durumlarda kabul edilebilir.

Açtığınız davada mahkemenin kısa kararı açıklamasının ardından gerekçeli kararı beklemeden istinaf yoluna gitmediğiniz gerekçesiyle talebinizin reddedilmesi, adil yargılanma hakkı kapsamında güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkı ihlali anlamına gelmektedir. Anayasa Mahkemesi, kanun yoluna başvuru süresinin gerekçesi açıklanmayan kararın duruşmada bildirilmesiyle başlatılamayacağını açıkça belirtmektedir.

Vergi incelemesi sırasında yetkili memurlara ibraz edilmeyen defter ve belgelerin yargılama aşamasında sunulması durumunda mahkemenin bu belgeleri inceleyerek karar vermesi gerekmektedir. İlgili içtihadı birleştirme kararına göre, katma değer vergisi mükellefleri adına kesilen cezalara karşı açılan davalarda, yasal defter ve belgelerin mahkemeye sunulabileceğinin ileri sürülmesi hâlinde mahkemenin bu kayıtları istemesi zorunludur.

Müşterinin imzalamadığı ve sadece kolluk görevlilerinin gözlemlerine dayanan bir tutanakla kesilen idari para cezasına karşı itiraz ederek mahkemeden cezanın iptal edilmesini talep edebilirsiniz. Gece saat 22.00 ile 06.00 arasında alkollü içki satışı yapıldığına ilişkin iddiaların ispatlanması sürecinde, tutanakların doğruluğunun ve güvenilirliğinin saptanması son derece önemlidir.

Mahkemenin, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ve itirazlarınızı dikkate almadan ve yeterli gerekçe sunmadan itirazınızı reddetmesi hukuka aykırılık teşkil eder. Anayasa güvencesi altındaki adil yargılanma hakkı kapsamında, kişilerin yargı mercileri önünde ileri sürdükleri önemli savunmaların incelenmesi ve kararlarda bu iddialara makul bir şekilde yanıt verilmesi zorunludur.

Ceza davasında aleyhinize beyanda bulunan kişileri duruşmada sorgulayamamanız ve ifadelerinin sadece okunmasıyla yetinilmesi, bu beyanların mahkumiyetinize belirleyici ölçüde temel oluşturduğu hallerde adil yargılanma hakkınızı ihlal eder. Anayasa Mahkemesi, bu tür durumlarda öncelikle tanığın duruşmada hazır edilmemesinin geçerli bir nedeni olup olmadığını inceler.

Yargılama sürecinin ilerleyen aşamalarında şikayetçinin veya tanığın ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılması sağlanarak size soru sorma imkanı verilmişse, ilk aşamadaki sorgulayamama sorunu telafi edilmiş kabul edilir ve bu beyanlara dayanılarak ceza verilmesi hukuka uygun bulunur. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, şikayetçinin ilk ifadesinin başka bir mahkeme tarafından sizin yokluğunuzda alınması başlangıçta savunma açısından bir dezavantaj yaratsa da, sonradan bu kişinin çelişmeli yargılama ilkelerine uygun biçimde huzurda dinlenmesi bu durumu düzeltmektedir.

Yargılama sürecinde sizinle cezaevi idaresinin usule ilişkin haklar bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve sizin idare karşısında daha zayıf bir duruma düşürülmemeniz bu ilkenin temelini oluşturur. Disiplin soruşturması neticesinde hakkınızda verilen kararlara karşı infaz hâkimliğine başvurduğunuzda, iddia ve savunmalarınızı makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme fırsatına sahip olmanız beklenir.