Usul Hukuku

İnternet sitelerinde karşınıza çıkan ve önceden işaretlenmiş kutucuklar aracılığıyla onayınızı almayı hedefleyen uygulamalar, hukuken geçerli bir açık rıza olarak değerlendirilememektedir. Hukuk pratiğinde opt-out olarak bilinen bu yöntem, sizin bilinçli ve olumlu bir irade beyanınızı yansıtmadığı için tereddüde yer vermeyecek açıklıkta bir rıza beyanı niteliği taşımaz.

Bir ürün veya hizmetin sunulmasının, zorunlu olmayan kişisel verilerin işlenmesine veya yurt dışına aktarılmasına dair verilecek onaya bağlanması kural olarak hukuka aykırılık teşkil edebilecek bir durumdur. Mevzuatımızda bağlantı yasağı olarak adlandırılan bu kural çerçevesinde, veri sahibinin özgür iradesini sakatlayan dayatmalarla alınan rızalar geçerli bir hukuki sebebe dayanmayabilir.

Bir kurumun veya işverenin, sizin rızanız ve hukuki bir gerekçesi olmaksızın hakkınızdaki kişisel ya da finansal bilgileri aile bireylerinizle paylaşması açık bir hukuka aykırılık teşkil eder. İlgili kanunlarda belirtilen meşru veri işleme şartlarından herhangi birine dayanmadan, iş bağlantılarınızın veya durumunuzun üçüncü şahıslara aktarılması dürüstlük kuralına uymaz.

Parmak izi gibi biyometrik veriler, doğrudan sizin kimliğinizi ve fiziksel özelliklerinizi yansıttığı için kanunlarımızda yüksek koruma gerektiren özel nitelikli kişisel veri statüsünde kabul edilmektedir. İşverenlerin, sırf mesai saatlerini ve giriş çıkışları takip etmek gibi idari bir amaçla çalışanlardan parmak izi alması ve bunları kaydetmesi, ölçülülük ve sınırlı amaç ilkeleriyle bağdaşmayan ve hukuka aykırılık ihtimali yüksek olan bir uygulamadır.

İşverenin mesai kontrolü amacıyla parmak izi tarama sistemi kullanması kural olarak ancak sizin açık rızanızın bulunmasıyla mümkündür. Biyometrik veriler, kişiyi diğerlerinden doğrudan ayırt etmeyi sağlayan özel nitelikli kişisel veriler kategorisinde yer almaktadır ve bu verilerin işlenmesi oldukça sıkı şartlara tabidir.

Bir hizmet sunumunun, özellikle parmak izi gibi son derece hassas nitelikteki biyometrik verilerin işlenmesine dayalı bir zorunluluğa bağlanması, hukuktaki ölçülülük ilkesi ile çelişen ve hukuka aykırılık teşkil edebilecek tipik bir eylemdir. Veri sorumluları, asıl amaca ulaşmak için her zaman daha az müdahaleci alternatif yöntemler, örneğin giriş kartı veya şifre sunmak zorundadır.

Hayır, parmak izi veya iris taraması gibi fiziksel özelliklerinizi ayırt etmeye yarayan bilgiler doğrudan sağlık verisi sayılmamakla birlikte, kanunlarımızca en üst düzeyde korunan özel nitelikli kişisel veri kategorisinde yer aldığından bunları vermek zorunda değilsiniz. Biyometrik veriler olarak adlandırılan bu dijital kayıtlar, bir gerçek kişinin özgün bir şekilde teşhis edilmesini sağlayan son derece hassas nitelikteki verilerdir ve bazı durumlarda kişilerin sağlık durumlarına veya genetik özelliklerine dair önemli emareler de barındırabilmektedir.

Boşanma davalarında eşlerin, diğer eşin cinsel işlev bozuklukları veya fizyolojik sorunlarına ilişkin tıbbi testlerden geçirilmesini mahkemeden talep etmesi, kişinin beden mahremiyeti ve bütünlüğüne yönelik ciddi bir ihlal ihtimali yaratmaktadır. Anayasamıza ve ilgili ceza kanunu hükümlerine göre, tıbbi zorunluluklar ve kanunda açıkça yazılı haller dışında hiç kimse kendi açık rızası olmadan bedensel bir muayeneye tabi tutulamaz.

Günümüzde gelişen yapay zeka ve sentetik içerik üretim teknolojileriyle oluşturulan sahte görsel veya işitsel kayıtların doğrudan hükme esas alınması, maddi gerçeğin araştırılması ilkesi gereği adli bilişim uzmanları tarafından titizlikle doğrulanmadıkça mümkün değildir. Deepfake gibi yöntemlerle kişinin hiç bulunmadığı bir yerde gösterilmesi veya söylemediği sözleri söylemiş gibi yansıtılması, yargılamalarda görsel-işitsel delillere duyulan güveni sarsan ciddi bir risk faktörüdür.

Sığınma başvurunuzun değerlendirilmesi sürecinde, kimliğinizin ve anlattığınız hikayenin doğruluğunu teyit etmek amacıyla yetkililerin cep telefonunuzdaki veya sosyal medya hesaplarınızdaki dijital izlerinizi incelemesi, modern sınır gözetim uygulamaları arasında yer almaktadır. Günümüzde salt sözlü beyanlar yerine dijital sicil kayıtlarının incelenmesi, idareler tarafından risk analizlerinin bir parçası olarak sıklıkla kullanılmaktadır.