Usul Hukuku

Şüpheli veya sanıkların faaliyetlerinin teknik araçlarla izlenmesi ve gizlice kayda alınması işlemi, kanunlarımızda sınırlandırılmış bir koruma tedbiridir ve bu işlemin kişilerin konutunda uygulanması kesin olarak yasaklanmıştır. Soruşturma kapsamında kuvvetli şüphe sebepleri bulunsa ve usulüne uygun bir mahkeme kararı alınsa dahi, teknik araçlarla izleme ancak kamuya açık yerlerde ve işyerlerinde gerçekleştirilebilir.

Şüpheli veya sanığın dijital cihazına ait şifreyi vermeye zorlanması, hukuki doktrinde susma hakkı ve kişinin kendisini suçlayıcı beyanda bulunmama hakkı kapsamında değerlendirilmesi gereken bir meseledir. Zihninizde yer alan bir bilgi olan şifrenin fiziki bir zorlamayla veya baskıyla istenmesi, klasik bir maddi delil elde etme işleminden ziyade kişinin iradesini aşan bir beyan üretmeye zorlanması olarak yorumlanabilecek niteliktedir.

Türk ceza muhakemesi sistemimizde doğrudan polis tarafından bilgisayarınıza uzaktan bir truva atı veya casus yazılım yüklenerek sizi anlık ve gizlice izlemesine açıkça izin veren spesifik bir koruma tedbiri düzenlemesi henüz bulunmamaktadır. Alman hukukunda bu durum belirli ağır suçlar için yasal bir çerçeveye oturtulmuş olsa da, ülkemizde mevcut arama veya iletişim denetimi kurallarının bu tarz gizli ve sürekli bir izleme için kıyas yoluyla kullanılması hukuka aykırılık iddialarına zemin hazırlayabilir.

Bir kurumun veya internet sitesinin, toplanma amacı ortadan kalkmış olmasına rağmen kişisel verilerinizi gereğinden daha uzun süre saklamaya devam etmesi hukuka aykırılık teşkil edebilecek bir durumdur. Veri koruma ilkeleri gereği kişisel verilerin yalnızca işlenme amaçları için gerekli olan süre kadar tutulması esastır ve bu sürenin aşılması unutulma hakkı çerçevesinde hak ihlali yaratabilir.

Vergi denetiminin olmadığı veya çok gevşek olduğu kıyı ötesi merkezlerde herhangi bir gerçek ticari faaliyeti bulunmayan hayali şirketlerin kurulması, aklama suçunun ayrıştırma aşamasında sıklıkla başvurulan ve hukuka aykırılık şüphesi barındıran bir eylemdir. Uygulamada paravan şirketler olarak adlandırılan bu yapılar, haksız kazancın kaynağını gizlemek ve paranın izinin sürülmesini zorlaştırmak amacıyla kâğıt üzerinde faaliyet gösteriyormuş gibi tasarlanmaktadır.

Bir uygulamanın sırf gelecekteki makine öğrenimi veya büyük veri analizlerinde kullanmak gibi ihtimallere dayanarak, sunduğu hizmetin amacı için gerekenden daha fazla kişisel verinizi toplaması hukuka aykırılık teşkil edebilecek kuvvetli bir ihlal ihtimalidir. Kişisel verilerin korunması mevzuatımızda yer alan veri minimizasyonu ilkesi gereğince, işlenen verilerinizin yalnızca belirlenen amaçla sınırlı, bağlantılı ve o amaca ulaşmak için gerekli olan en az miktarda olması zorunludur.

İnternet üzerinden yapacağınız bir alışverişte, sunulan mal veya hizmetin ifası için zorunlu olmayan kişisel verilerinizin talep edilmesi veri minimizasyonu ilkesine aykırılık oluşturabilecek bir eylemdir. E-ticaret siteleri yalnızca sözleşmenin kurulması ve siparişin size ulaştırılması için gerekli olan kimlik, adres ve ödeme bilgilerinizi talep edebilir.

Kişisel verilerinizin toplanmasını gerektiren yasal amaca veya hizmet sürecine ulaşılmasından çok sonra dahi algoritmik sistemlerin veri tabanlarında ucu açık bir süreyle muhafaza edilmesi hukuka aykırılık teşkil edebilecek bir durumdur. Mevzuatımız kapsamında kişisel verilerin işlenmesinde veri saklamanın sınırlandırılması prensibi kati bir şekilde geçerlidir ve kurumlar bilgilerinizi ancak o işlem için gerekli olan makul süre zarfında ellerinde tutabilirler.

Tamir veya onarım amacıyla teslim edilen bir bilişim sisteminde, kullanıcının rızası ve onayı dışında gerçekleştirilen format atma gibi tüm verileri silen işlemler, rızanın sınırlarının aşılması sebebiyle hukuka aykırılık teşkil edebilecek eylemlerdir. Müşteri, bilgisayarını yalnızca belirli bir donanım arızasının giderilmesi şartıyla teslim ettiğinde, tamircinin sistemin işleyişine veya işletim sisteminin bütününe yönelik köklü müdahalelerde bulunma yetkisi doğmaz.

İletişim veya abonelik hizmetleri çerçevesinde toplanan verilerinizin, kullanım amacı ve sözleşme süresi sona erdikten sonra sistemden yok edilmemesi hukuka aykırılık teşkil edebilecek önemli bir durumdur. Hukuk düzenimiz, belirli bir sürenin sonunda verilerin silinmesi veya tamamen anonim hale getirilmesi yükümlülüğünü öngörmekte olup, bu yükümlülüğü yerine getirmeyen sorumlular hakkında yaptırımlar uygulamaktadır.