Adil Yargılanma Hakkı

Kesilen idari para cezasına karşı sulh ceza hâkimliğine yaptığınız itiraz, sunduğunuz esaslı deliller tartışılmadan ve yeterli bir gerekçe sunulmadan reddedilirse Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilirsiniz. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında, geçerli seyahat belgesi veya ikamet izni olmayan kişilere ev kiraladığınız gerekçesiyle uygulanan yaptırımlarda, evinizi yasal belgesi olan başka birine kiraladığınıza dair savunmalarınız davanın seyrini değiştirecek en temel unsurdur.

Mahkemelerin açılan iptal davasında iddialarınızı ve itirazlarınızı somut delillerle tartışmadan sadece şekli bir incelemeyle davayı reddetmesi anayasal bir hakkın ihlali sayılmaktadır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, kişilerin hakkaniyete uygun bir şekilde yargılanmalarını sağlamak amacıyla mahkeme kararlarının davanın temel maddi ve hukuki sorunları ile sonucunu etkileyen itirazlar hakkında yeterli gerekçe içermesi zorunludur.

Yargılandığınız davada iddia makamının sunduğu delillerin peşinen doğru kabul edilip sizin savunmalarınızın ve karşı delil sunma taleplerinizin dikkate alınmaması, taraflar arasında adil bir dengenin kurulmasını engelleyeceği için hak ihlali olarak kabul edilmektedir. Anayasa güvencesi altındaki silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarının usule ilişkin haklar bakımından aynı koşullara tabi tutulmasını ve bir tarafın diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmeden iddialarını mahkeme önünde makul bir şekilde dile getirebilmesini gerektirir.

Ceza davanızda mahkemenin kararını etkilemek amacıyla dosyaya sunulan aleyhinize bir delilden haberdar olma ve bu delile karşı etkili bir şekilde itiraz etme hakkınız bulunmakta olup, bu imkânın size tanınmaması anayasal hak ihlali sonucunu doğurabilmektedir. Ceza hukukunda maddi gerçeğin adil bir şekilde ortaya çıkarılmasının en önemli şartlarından biri, tarafların dosyaya sunulan her türlü belge ve bilgi üzerinde yorum yapabilmesini sağlayan çelişmeli yargılama kuralıdır.

İnfaz hâkimliğine yapılan şikâyet incelemelerinde savcılık görüşünün size bildirilmemesi, görüşün içeriğinde cevap vermenizi gerektiren yeni bir olgu yoksa tek başına hak ihlali sayılmamaktadır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, savcılık görüşünün bildirilmemesi meselesi ancak söz konusu görüşün daha önce ileri sürülmemiş ve sizin aleyhinize sonuç doğurabilecek yepyeni iddialar barındırması hâlinde anayasal bir önem taşıyabilir.

Açtığınız tazminat davasında sunduğunuz sağlık raporlarının ve davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı itirazlarınızın mahkeme tarafından hiç incelenmeden karara bağlanması durumunda, adil yargılanma hakkı kapsamında Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilirsiniz. Mahkemeler, yargılama sırasında taraflarca ileri sürülen bütün iddialara ayrıntılı olarak yanıt vermek zorunda olmasalar da davanın esasına etki edecek ve sonucunu değiştirebilecek nitelikteki somut savunmalara mutlaka makul bir gerekçeyle cevap vermekle yükümlüdürler.

Hakkınızda düzenlenen idari yaptırım kararına karşı açtığınız iptal davasında, lehinize olan kişilerin mahkemede tanık olarak dinlenmesini talep etme hakkınız bulunmaktadır. Anayasa ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamında, iddia makamının tanıklarıyla aynı şartlar altında kendi savunma tanıklarınızı da davet ettirme ve dinletme imkânınız vardır.

Anayasa Mahkemesi tarafından verilen ihlal kararı, hakkınızdaki idari para cezasının doğrudan ortadan kalktığı veya itirazınızın kesin olarak kabul edildiği anlamına gelmemektedir. Yüksek mahkemenin görevi, sizin kabahati işleyip işlemediğinizi tespit etmek değil, yargılama sürecinde temel haklarınızın, örneğin adil yargılanma hakkı ihlal edilip edilmediğini denetlemektir.

İşvereninizin herhangi bir somut delil sunmadan sadece terör örgütüyle irtibatlı veya iltisaklı olduğunuz şüphesiyle işinize son vermesi durumunda, iş mahkemesinde feshin geçersizliği ve işe iade davası açarak hakkınızı arayabilirsiniz. Olağanüstü hâl döneminde çıkarılan kanun hükmünde kararname kurallarına dayanılarak yapılan fesih işlemlerinde dahi, idare tarafından kişilerden duyulan şüphenin ciddi, güçlü ve objektif temellere dayanması şarttır.

Anayasa Mahkemesi tanığa soru sorma hakkının engellendiği iddialarını incelerken yargılamanın adilliğine zarar gelip gelmediğini belirlemek amacıyla üç aşamalı bir test uygulamaktadır. Bu değerlendirmede ilk olarak tanığın mahkemede hazır edilmemesinin geçerli bir nedeninin yargı makamlarınca ortaya konulup konulmadığına bakılmaktadır.