Adil Yargılanma Hakkı

Devlet görevlilerinin ve özellikle iddia makamını temsil eden savcıların, henüz kesinleşmemiş bir dava hakkında sanığın suçlu olduğu izlenimini yaratan açıklamalar yapması masumiyet karinesini doğrudan ihlal eder. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, devam eden bir ceza yargılaması sırasında basına konuşan bir savcının, sanığın suçluluğuna dair kamuoyunda inanç oluşturacak ifadeler kullanmasını hukuka aykırı bulmuştur.

Kendi kusurunuzla duruşmaya katılmanızı imkansız hale getirdiyseniz, mahkeme yokluğunuzda yargılamaya devam edebilir ve yurtdışında kendi eyleminiz sonucu tutuklanmış olmanız geçerli bir mazeret sayılmaz. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına göre, hakkınızdaki yargılama devam ederken kendi isteğinizle ve yasadışı yollarla yurtdışına kaçmanız durumunda ortaya çıkan tutukluluk hali bir mücbir sebep olarak değerlendirilmemektedir.

Avukatınızın duruşma salonunu terk etmesi tamamen kendi bilinçli usul stratejisinin bir parçasıysa, savunmasız kaldığınız gerekçesiyle yargılamanın adaletsiz olduğunu iddia edemezsiniz. İlgili Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararına göre, bir sanığın avukatı duruşmaya katılıp davanın ayrılmasını talep ettikten sonra talebi reddedilince salonu terk etmeyi tercih ediyorsa, bu durum sanığın savunma makamı tarafından alınmış kasıtlı bir karar olarak kabul edilir.

İstinaf mahkemesinin, ilk derece mahkemesinde beraat etmiş bir sanığı suçlu bulabilmesi için, karara temel teşkil eden ve suçlamanın merkezinde yer alan kilit tanıkları kural olarak bizzat dinlemesi gerekmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarına göre, ilk derece mahkemesinin beraat kararını bozarak mahkumiyet kararı veren bir üst mahkemenin, özellikle tanık ifadelerini yeniden yorumlayarak sonuca vardığı durumlarda, bu tanıkları doğrudan dinlemeden karar vermesi adil yargılanma hakkı ihlali olarak değerlendirilmektedir.

Mahkeme heyetindeki bir hakimin yargılama sürecinde değişmesi ve yeni hakimin belirleyici tanıkları bizzat dinlemeden mahkumiyet kararına katılması, yargılamanın adil olup olmadığı konusunda ciddi soru işaretleri doğurmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, karar veren hakimlerin sürecin başından itibaren delillerin toplanması aşamasında bulunmaları gerektiğini, aksi halde bu durumun adil yargılanma hakkı ihlali yaratabileceğini belirtmektedir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından adil yargılanma standartlarının ihlal edildiğinin tespit edilmesi durumunda, ulusal mahkemelerde davanın yeniden görülmesini talep etmeniz ilke olarak en uygun telafi yöntemi olarak kabul edilmektedir. Mahkeme, adil yargılanma hakkı ihlalleri nedeniyle haksız bir şekilde mahkum edilen kişilerin mağduriyetlerinin giderilmesi için, ilgili kişinin talebi üzerine yargılamanın yenilenmesinin veya davanın yeniden açılmasının en etkili yol olduğunu belirtmektedir.

Devletin kesinleşmiş mahkeme kararlarını uygulamaması hukuka aykırıdır ve bu durum adil yargılanma hakkı ihlali olarak değerlendirilmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, yerel mahkemelerin devlet kurumlarına sığınmacılara barınma ile maddi yardım sağlama yükümlülüğü getiren ve uyulmaması halinde para cezası öngören kesinleşmiş kararlarının aylarca uygulanmamasını hukukun üstünlüğü ilkesine aykırı bulmuştur.

Sırf duruşmaya mazeretsiz olarak katılmadığınız için itirazınızın otomatik olarak geri çekilmiş sayılması İsviçre ceza muhakemesi kanununda yer alan bir kural olsa da, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi bu katı uygulamanın adil yargılanma hakkını ihlal ettiğine karar vermiştir. İlgili kurala göre, itiraz eden kişi ilk derece mahkemesindeki duruşmaya mazeretsiz olarak ve temsilcisi olmadan katılmazsa, itirazı geri alınmış kabul edilerek ceza kararı kesinleşmektedir.

Sırf duruşmaya katılmadığınız için savcılık tarafından verilen ceza kararının kesinleşmesi, İsviçre hukukundaki mevcut uygulama gereği ağır cezalarla karşı karşıya kalmanıza neden olabilse de, bu durum Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından sözleşmeye aykırı bulunmuştur. Mahkeme, duruşmaya katılmama durumunda itirazın geri çekilmiş sayılması kuralının, kişilerin yargısal bir inceleme olmaksızın doğrudan cezalandırılmasına yol açtığına dikkat çekmektedir.

Bir hâkim olarak mesleki değerlendirme sonucunda açığa alınmanız ve kariyerinizi etkileyen bu tür uyuşmazlıklar kural olarak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında adil yargılanma güvencesi altındadır. Ancak değerlendirmeyi yapan kurulun üyelerinin bir kısmının siyasi makamlarca atanmış olması, tek başına bu kurulun bağımsız olmadığı veya adil yargılanma hakkınızın ihlal edildiği anlamına gelmemektedir.