Açık Rıza

Sigorta poliçenizin düzenlenmesi gibi temel bir hizmetin, tarafınıza pazarlama, reklam veya kampanya içerikli SMS gönderimine onay verme şartına bağlanması hukuka uygun bir yaklaşım olarak kabul edilmemektedir. Kişisel verilerin korunması mevzuatı kapsamında alınacak açık rıza beyanının tamamen özgür iradeyle verilmesi temel bir kuraldır ve asıl hizmetin sunulmasının bu rızaya zorunlu tutulması kişinin iradesini sakatlayabilir.

Bir hizmetin sunulmasını, spor salonu üyeliği gibi rutin bir işlem için kesinlikle orantılı olmayan biyometrik veya genetik verilerinizin işlenmesine ve bu yönde zoraki bir açık rıza vermenize bağlanması hukuka ve ilgili mevzuat ilkelerine açıkça aykırılık teşkil etmektedir. Hukuk sistemimizde kişisel verilerin işlenmesi sürecinde ölçülülük ve amaca bağlılık ilkeleri esas olduğundan, sadece içeri girmek için bu denli hassas ve özel nitelikli verilerin talep edilmesi, hizmet alımının ön koşulu haline getirilemez.

Kişisel verilerin işlenmesinde aranan temel şartlardan biri olan açık rıza, kişinin tamamen özgür iradesiyle verdiği ve dilediği zaman, hiçbir şarta veya kısıtlamaya bağlı kalmaksızın geri alabileceği sıkı sıkıya bağlı bir haktır. Rızanızı geri aldığınız andan itibaren, söz konusu kurumun verilerinizi işlemeye devam etmesi için kanunlarda öngörülen başka bir zorunlu hukuki sebep bulunmuyorsa, veri işleme faaliyetini derhal durdurması ve verilerinizi sistemlerinden arındırması yasal bir zorunluluktur.

İşten çıkarılma baskısı veya korkusu altında imzaladığınız veri işleme onay metninin, özgür irade ile verilmemiş olması nedeniyle hukuken geçersiz kabul edilme ihtimali oldukça yüksektir. Kanunlarımızda geçerli bir açık rıza beyanından bahsedilebilmesi için, rızanın kesinlikle kişiyi yanıltmayan, şeffaf bir bilgilendirmeye dayanması ve tamamen hiçbir baskı altında kalmadan, özgür irade ile açıklanmış olması zorunludur.

Önceden işaretlenmiş kutucuklar yoluyla alınan onaylar, ilgili kanunlar kapsamında geçerli bir rıza olarak kabul edilmemektedir ve bu durum hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylem niteliğindedir. Mevzuata göre, kişisel verilerin işlenebilmesi için kişinin özgür iradesine dayanan, belirli bir konuya ilişkin ve bilgilendirilmeye dayalı açık rıza beyanının bulunması şarttır.

Alışveriş yaptığınız e-ticaret sitesinin, kredi kartı bilgilerinizi bir sonraki alışverişlerinizde kullanmak üzere kaydetmesi için mutlaka sizin bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradenizle açıkladığınız izninizi alması şarttır. Kredi kartı bilgilerinin ilk alışverişteki ödeme işlemi için kullanılması ile daha sonraki işlemler için saklanması hukuken birbirinden tamamen farklı süreçlerdir.

Bir e-ticaret sitesinden alışveriş yapabilmeniz için kredi veya banka kartı bilgilerinizin sisteme kaydedilmesinin zorunlu tutulması hukuka ve dürüstlük kuralına aykırılık olarak değerlendirilebilecek bir uygulamadır. İlgili mevzuat uyarınca, veri sorumlusu olan e-ticaret siteleri, kişisel verileri ancak belirli, açık ve meşru amaçlarla işleyebilir ve kullanıcının özgür iradesiyle alınmış açık rıza beyanına dayanmalıdır.

İş ilişkisinin doğası gereği çalışanın işini kaybetme veya işe alınmama korkusuyla imzaladığı genel ve ucu açık onam metinleri, özgür iradeyi yansıtmadığı için hukuken geçerli bir izin kabul edilmemektedir. İşverenlerin, dijital izleme faaliyetlerini meşrulaştırmak için muğlak ifadelerle dolu metinler sunarak aldığı onaylar kanunun aradığı açık rıza şartlarını hiçbir şekilde taşımaz.

Kişisel verilerin korunması kuralları uyarınca, verdiğiniz açık rıza beyanını dilediğiniz zaman ve en az rıza verirken kullandığınız kolaylıkta geri çekme hakkına her zaman sahipsiniz. Akıllı sözleşmelerin otonom ve dış müdahalelere kapalı yapısı rızanın geri alınmasını zorlaştırıyor gibi görünse de, hukuki gereklilikleri karşılamak amacıyla geliştirilen dinamik rıza yönetim sistemleri bu soruna teknik çözümler sunabilmektedir.

Bir hizmetin sunulmasının ilgili kişinin açık rıza vermesi şartına bağlanması, iradeyi sakatlayan ve rızayı geçersiz kılan hukuka aykırı bir uygulama olarak kabul edilmektedir. Kurul kararlarında da istikrarla vurgulandığı üzere, özellikle sağlık gibi temel bir hizmetin sunulması karşılığında reklam ve tanıtım faaliyetleri için verilerinizin işlenmesine zorlanmanız, hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olma ilkesinin ihlali niteliğindedir.