Açık Rıza

Alışveriş yaptığınız e-ticaret sitesinin, kredi kartı bilgilerinizi bir sonraki alışverişlerinizde kullanmak üzere kaydetmesi için mutlaka sizin bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradenizle açıkladığınız izninizi alması şarttır. Kredi kartı bilgilerinin ilk alışverişteki ödeme işlemi için kullanılması ile daha sonraki işlemler için saklanması hukuken birbirinden tamamen farklı süreçlerdir.

Bir e-ticaret sitesinden alışveriş yapabilmeniz için kredi veya banka kartı bilgilerinizin sisteme kaydedilmesinin zorunlu tutulması hukuka ve dürüstlük kuralına aykırılık olarak değerlendirilebilecek bir uygulamadır. İlgili mevzuat uyarınca, veri sorumlusu olan e-ticaret siteleri, kişisel verileri ancak belirli, açık ve meşru amaçlarla işleyebilir ve kullanıcının özgür iradesiyle alınmış açık rıza beyanına dayanmalıdır.

İş ilişkisinin doğası gereği çalışanın işini kaybetme veya işe alınmama korkusuyla imzaladığı genel ve ucu açık onam metinleri, özgür iradeyi yansıtmadığı için hukuken geçerli bir izin kabul edilmemektedir. İşverenlerin, dijital izleme faaliyetlerini meşrulaştırmak için muğlak ifadelerle dolu metinler sunarak aldığı onaylar kanunun aradığı açık rıza şartlarını hiçbir şekilde taşımaz.

Kişisel verilerin korunması kuralları uyarınca, verdiğiniz açık rıza beyanını dilediğiniz zaman ve en az rıza verirken kullandığınız kolaylıkta geri çekme hakkına her zaman sahipsiniz. Akıllı sözleşmelerin otonom ve dış müdahalelere kapalı yapısı rızanın geri alınmasını zorlaştırıyor gibi görünse de, hukuki gereklilikleri karşılamak amacıyla geliştirilen dinamik rıza yönetim sistemleri bu soruna teknik çözümler sunabilmektedir.

Bir hizmetin sunulmasının ilgili kişinin açık rıza vermesi şartına bağlanması, iradeyi sakatlayan ve rızayı geçersiz kılan hukuka aykırı bir uygulama olarak kabul edilmektedir. Kurul kararlarında da istikrarla vurgulandığı üzere, özellikle sağlık gibi temel bir hizmetin sunulması karşılığında reklam ve tanıtım faaliyetleri için verilerinizin işlenmesine zorlanmanız, hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olma ilkesinin ihlali niteliğindedir.

Hayır, sipariş ettiğiniz ürünün size teslim edilebilmesi için adres ve iletişim bilgilerinizin işlenmesi sözleşmenin ifası için zorunlu olduğundan, bu aşamada sizden ayrıca açık rıza istenmesi hukuka uygun bir uygulama değildir. Kanun kapsamında, bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan doğruya ilgili olması kaydıyla taraflara ait kişisel verilerin işlenmesi hukuka uygunluk sebebi sayılmaktadır.

Kişisel verilerin korunması ve bu verilerin işlenmesine onay verilmesi süreci, kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hakkın kullanımı olarak değerlendirildiğinden, ayırt etme gücüne sahip olan sınırlı ehliyetsiz küçüklerin kendi verileri için rıza gösterme imkanı bulunabilmektedir. Ancak bu durum her zaman mutlak bir geçerlilik taşımaz; verilecek rızanın sonuçlarını tam olarak kavrayıp kavrayamayacağınızın, yani açık rıza unsurunun gerektirdiği aydınlatılma ve özgür irade şartlarının sağlanıp sağlanmadığının her somut olaya göre ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Sadece genel bir ifadeyle verilerinizin işlenmesini kabul ettiğinize dair alınan açık uçlu ve sınırları belirsiz onaylar, hukuken geçerli bir açık rıza beyanı olarak kabul edilmemektedir. Hukuka uygun ve geçerli bir rızadan söz edilebilmesi için onayınızın tamamen belirli bir konuya ilişkin olması, öncesinde kapsamlı şekilde aydınlatılmış olmanız ve iradenizi hiçbir tereddüde yer bırakmayacak biçimde özgürce açıklamış olmanız gerekmektedir.

İşveren tarafından size sunulan ve belirli bir konu veya amaç içermeyen bu tür geniş kapsamlı genel onay metinleri, veri koruma hukuku bağlamında geçerli bir açık rıza olarak kabul edilmeyebilir. Kanuni düzenlemeler ışığında, sağlık verisi gibi hassas bilgilerin işlenebilmesi için rızanın belirli bir konuya ilişkin olması, aydınlatmaya dayanması ve tamamen özgür iradeyle açıklanması şarttır.

Size imzalatılan bu tür çok genel ve sınırları tam olarak çizilmemiş onay metinleri, mevzuatımızın aradığı geçerlilik şartlarını taşımama ihtimali son derece yüksek olan belgelerdir. Kanuni düzenlemelerimize göre, kişisel verilerinizin işlenebilmesi için sizden alınacak olan beyanın mutlaka belirli bir konuya ilişkin olması, yeterli bir bilgilendirmeye dayanması ve özgür iradenizle açıklanması gerekmektedir.