Makale

Günümüzde internetin ve sosyal medya uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte, siber şiddet ve dijital ortamda ısrarlı takip vakaları hızla artış göstermektedir. Fiziksel sınırların ötesine geçen bu şiddet türü, mağdurların özel hayatının gizliliğini ihlal ederek ciddi boyutlarda psikolojik baskı ve güvenlik endişesi yaratmaktadır. Dijital şiddet olarak da adlandırılan bu eylemler, siber zorbalık, tehdit, şantaj ve rıza dışı görüntü paylaşımı gibi çok çeşitli formlarda karşımıza çıkabilmektedir. Türk hukuk sisteminde mağdurların bu tür hukuka aykırı saldırılara karşı savunmasız bırakılmaması amacıyla uluslararası sözleşmelerin de etkisiyle çeşitli hukuki koruma mekanizmaları ihdas edilmiştir. Özellikle İstanbul Sözleşmesi'nin yansımaları sonucu iç hukukumuza giren kavramlar, mağdurlara hızlı ve etkin koruma sağlamayı hedeflemektedir. Bu kapsamda, failin cezai sorumluluğundan bağımsız olarak mağdurların doğrudan başvurabileceği temel yasal dayanaklar, Türk Medeni Kanunu ve 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun çerçevesinde şekillenmektedir.

Türk Medeni Kanunu Kapsamında Kişilik Haklarının Korunması

Türk Medeni Kanunu, mağdurların kişilik haklarına yapılan hukuka aykırı saldırılara karşı önemli hukuki kalkanlar sunmaktadır. Siber şiddet veya ısrarlı takip fiillerine maruz kalan kişi, özel hayatının, onurunun veya psikolojik bütünlüğünün zedelendiği gerekçesiyle saldırının durdurulması davası açabilmektedir. Bu dava, hukuka aykırı saldırının fiilen devam ettiği hallerde saldırı aşamasını mahkeme kararıyla sonlandırmak amacıyla kullanılmaktadır. Eğer daha önce gerçekleşmiş ve sonlanmış bir takibin yeniden başlama ihtimali kuvvetliyse, mağdur saldırı tehlikesinin önlenmesi davası yoluyla gelecekteki olası ihlallerin önüne geçilmesini mahkemeden talep edebilir. Bu davaların açılabilmesi için failin kusurlu olması şart aranmaz; eylemlerin mağdurun kişilik değerlerini ihlal etmesi ve hukuka aykırı olması yeterlidir.

Ayrıca mağdurlar, maruz kaldıkları ısrarlı takip fiilleri nedeniyle yaşadıkları elem, korku ve manevi çöküntü için manevi tazminat davası açma hakkına sahiptir. Bunun yanı sıra, örneğin adres değiştirmek, güvenlik sistemleri kurmak veya psikolojik tedavi görmek gibi nedenlerle katlanılan masrafların tazmini amacıyla maddi tazminat da talep edilebilir. Özel hukuk uyuşmazlıklarında adaletin gecikmesini engellemek ve mağdura derhal etki edecek bir koruma sağlamak adına Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında ihtiyati tedbir kararları büyük önem taşır. Hâkim, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde veya hakkın elde edilmesinin zorlaşacağı durumlarda, saldırganın belirli eylemlerden kaçınmasına yönelik eda amaçlı ihtiyati tedbirler verebilmektedir. Bu kararlar, asıl davalar sonuçlanana kadar mağdura geçici ancak oldukça etkili bir yasal koruma sağlar.

6284 Sayılı Kanun Çerçevesinde Koruyucu ve Önleyici Tedbirler

İç hukukumuzda ısrarlı takip kavramının doğrudan yer aldığı en önemli düzenlemelerden biri 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun metnidir. Bu Kanun, aralarında herhangi bir aile bağı veya geçmiş ilişki bulunup bulunmadığına bakılmaksızın tüm tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını kapsamına almaktadır. Kanun, ceza yargılamasındaki katı ispat kurallarını beklemeden mağdura acil koruma sağlama amacı güder. Mülki amirler, şiddet mağdurlarına barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım yapılması ve psikolojik veya hukuki destek sunulması gibi hayati koruyucu tedbirler alabilmektedir. Gecikmesinde sakınca bulunan acil durumlarda, mağdurun can güvenliğini tesis edebilmek için kolluk amirleri de derhal bazı önleyici ve koruyucu tedbirleri alıp en geç ilk iş günü içinde mülki amirin veya hâkimin onayına sunmakla yetkilendirilmiştir.

Hâkim Tarafından Verilebilecek Önleyici Tedbir Kararları

Israrlı takip mağdurları için hâkim tarafından verilen önleyici tedbir kararları, failin mağdura yönelik baskı ve tehdit unsuru içeren davranışlarını doğrudan kısıtlayan en etkili müdahale araçlarıdır. Özellikle siber şiddet vakalarında, failin mağdura fiziksel olarak yaklaşmasa dahi iletişim araçlarıyla rahatsız etmesinin önüne geçilmesi hayati öneme sahiptir. Hâkim, her somut olayın ağırlığına, failin yarattığı tehlike potansiyeline ve mağdurun güvenlik endişesine göre tek bir karar verebileceği gibi birden fazla tedbirin eşzamanlı uygulanmasına da hükmedebilir. Altı aya kadar verilebilen ve tehlikenin devamı halinde süresi uzatılabilen bu tedbirlerin ihlali durumunda fail hakkında zorlama hapsi uygulanmaktadır. 6284 sayılı Kanun kapsamında hâkim tarafından faile yönelik alınabilecek başlıca önleyici tedbirler şu şekilde sıralanabilir:

• Şiddet tehdidi, hakaret, aşağılama içeren söz ve davranışlarda bulunmaması,
• Korunan kişilerin bulundukları konuta, okula ve işyerine yaklaşmaması,
• Müşterek konuttan veya bulunulan yerden derhâl uzaklaştırılması,
• Korunan kişiyi iletişim araçlarıyla veya sair surette rahatsız etmemesi.