Usul Hukuku

Günümüz teknolojisinde akıllı telefonlar da tıpkı bilgisayarlar gibi işlemci, bellek ve işletim sistemi barındırdığından hukuken bilgisayar kütüğü niteliğinde değerlendirilmektedir. Bu nedenle akıllı telefonunuzda yer alan dijital verilerin, fotoğrafların ve uygulamalardaki mesajların incelenebilmesi için genel arama kuralları değil, bilişim sistemlerine özgü daha sıkı şartlara tabi olan arama ve kopyalama usulleri uygulanmalıdır.

İnternetin alan adlarını koordine eden yapının geçmişte doğrudan Amerika Birleşik Devletleri kanunlarına tabi olması, dış politika kararlarının veya ticari ambargoların küresel internet erişimini olumsuz etkileyebileceği yönünde büyük yasal endişelere yol açmıştır. Geçmişte belirli ülkelere ait ülke uzantılarının kapatılması için siyasi ve kanuni baskılar yapılmış olsa da, internetin doğasına aykırı olan bu durum çok ciddi hukuki uyuşmazlıkların habercisi olmuştur.

Adres bilginizin kargo gönderimi amacı dışında reklam ve pazarlama faaliyetleri için kullanılması, kişisel verilerin işlenmesinde temel bir prensip olan amaca uygunluk ilkesi ile çelişebilecek bir durumdur. Kanunlarımıza göre, kişisel veriler ancak belirli, açık ve meşru amaçlar için toplanabilir ve bu amacın dışında başka bir sebeple tekrar işlenmeleri hukuka aykırılık teşkil eder.

Kanuni düzenlemelerde arama işleminin uygulanabilmesi için cihazın mülkiyetinin kime ait olduğundan ziyade, bilişim sisteminin şüpheli tarafından kullanılmış olması kriteri dikkate alınmaktadır. Bu bağlamda, şüphelinin sizin bilgisayarınızı kullanmış olması ve suçla ilgili elektronik izlerin bu cihazda bulunabileceğine dair makul şüphelerin bulunması durumunda, size ait olan bilgisayar üzerinde de arama kararı verilebilir.

Hakkınızda verilen beraat kararlarına rağmen parmak izi ve fotoğraf gibi kayıtların yasal silinme süreleri sonrasında dahi idare tarafından muhafaza edilmesi, açık bir hukuka aykırılık ve hak ihlali oluşturmaktadır. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında tutulan fiş kayıtları, objektif ölçütlere dayanmalı ve yasal düzenlemelerde öngörülen amaçlar dışında keyfi olarak kullanılmamalıdır.

Mevzuatımızda yaşanan büyük toplumsal olaylar, ağır doğal afetler veya doğrudan milli güvenliği çok yakından ilgilendiren acil durumlarda devlet idaresine, elektronik haberleşme hizmetlerine geçici olarak müdahale etme ve bant genişliğinin daraltılması gibi istisnai kısıtlayıcı tedbirleri uygulama yetkisi kanunla verilmiştir. İlgili Elektronik Haberleşme Kanunu uyarınca, Cumhurbaşkanlığı makamı gecikmesinde sakınca bulunan olağanüstü hallerde kamu düzeni veya milli güvenlik sebebiyle alınması gereken öncelikli tedbirleri belirleyerek Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na bildirebilir ve alınan bu tedbirler derhal uygulamaya konulur.

Yargılama sonucunda hakkınızda beraat kararı verilmesi veya soruşturma neticesinde kovuşturmaya yer olmadığına hükmedilmesi durumunda, adli makamların elinde bulunan bilgisayar kopyalarınızın imha edilmesi gerekmektedir. Dava lehinize sonuçlandığında, artık size ait özel dosyaların, ticari yazışmaların veya kişisel fotoğrafların soruşturma dosyalarında veya devletin sunucularında kalmasının hiçbir hukuki gerekçesi kalmaz.

Soruşturma makamlarının doğrudan bilgisayarınıza el koyması kural olarak mümkün değildir; zira bu tedbire ancak başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması halinde son çare olarak başvurulabilir. Hukuk sistemimiz, mülkiyet ve özel hayatın gizliliği haklarına ağır bir müdahale oluşturan bu işlemleri yasal olarak sıkı koşullara bağlamıştır.

Evinizde genel arama kararı uyarınca icra edilen bir işlem esnasında, kullanmakta olduğunuz bilgisayar üzerinde de bir arama işleminin gerçekleştirilebilmesi için ayrıca bilişim sistemlerinde arama tedbiri kapsamında verilmiş özel bir kararın mevcut olması gerekmektedir. Bireylerin özel hayatının gizliliği ve kişisel verileri ile doğrudan bağlantılı olan bilgisayarlar, basit bir eşya olarak değerlendirilemez.

Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde yapılacak arama ve kopyalama işlemleri yalnızca bir suç dolayısıyla yapılan soruşturmada başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması halinde ve mutlaka hakim kararı ile gerçekleştirilebilecek yasal işlemlerdir. Arama ve elkoyma tedbirlerinin genel uygulamasından farklı olarak, bilgisayarlar üzerinde yapılacak bu özel işlemlerde gecikmesinde sakınca bulunan haller gerekçe gösterilerek dahi cumhuriyet savcısının doğrudan karar verme yetkisi bulunmamaktadır.