Usul Hukuku

Hukuk sistemimizde genel kabul gören "kimse kendi kusurundan yararlanamaz" ilkesi gereğince, meydana gelen trafik iş kazasında aracın fiili işleteni olan sürücünün kazanın oluşumunda tam kusurlu olması halinde, zorunlu mali sorumluluk sigortasından kendi bedensel zararları için tazminat talep etmesi hukuken mümkün görülmemektedir. Yani, aracı kullanan kişi olarak kazaya tamamen sizin kusurlu davranışınız sebebiyet vermişse, sigorta şirketi zararınızı karşılamaktan imtina edebilir.

Karayolları Trafik Kanunu sistematiğinde motorlu araç işleten sıfatına sahip işverenler, aracı karayolunda trafiğe çıkarmanın getirdiği yüksek riskler sebebiyle tehlike sorumluluğu adı verilen oldukça ağır bir kusursuz sorumluluk rejimine tabi tutulmuşlardır. Gerçekleşen kazada kamyonetin freninin patlaması, rotunun çıkması veya lastiğinin aniden gümlemesi gibi teknik arızalar, hukuk sistemimizde sorumluluktan kurtarıcı bir mücbir sebep niteliğinde değerlendirilmemekte, tam aksine aracın kendi doğasından kaynaklanan bir işletme tehlikesi olarak kabul edilmektedir.

Koruma altındaki yaban hayvanlarının saldırısı sonucu uğradığınız zararların idare tarafından karşılanması talep edilebilir bir durumdur. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yaban hayatını koruma amacıyla alınan kararlar kamu yararı taşısa da bu koruma tedbirleri neticesinde bireylerin uğradığı özel ve ağır zararların yalnızca o kişilerin üzerinde bırakılması hukuka uygun düşmez.

Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin mevcut yapısında yalnızca gerçek kişilerin yargılanabilmesi nedeniyle, şirketlerin doğrudan uluslararası ceza alması şu anki statü kapsamında doğrudan mümkün görünmemektedir. Ancak, hukuki bir incelemeye esas oluşturabilecek bu tür büyük çaplı doğa katliamlarında, şirketin yöneticileri veya eylemi gerçekleştiren çalışanları gibi gerçek kişilerin bireysel cezai sorumluluğu gündeme gelebilir.

Yapay zekanın kendi başına bağımsız bir hukuki kişiliği veya bilinci olmasa dahi, bu otonom cihazın hatalı kararı veya eylemi yüzünden uğradığınız fiziksel yahut maddi zararların bedelini, cihazın üretiminden, programlanmasından veya ticari olarak işletilmesinden sorumlu olan kişilerden tazminat yoluyla talep etmeniz hukuken tamamen mümkündür. Özel hukuk kuralları kapsamında, zarar veren eylem ile makinenin arkasındaki failin faaliyeti arasında kurulacak yasal illiyet bağı sayesinde, yapay zekayı kullanan veya piyasaya süren gerçek ya da tüzel kişilerin mali sorumluluğuna gidilebilmektedir.

Otonom özelliklere sahip yapay zeka sistemlerinin sebep olduğu bedensel veya maddi zararlarda, mevcut Türk hukuku düzenlemeleri çerçevesinde yapay zekanın tüzel veya gerçek kişi gibi doğrudan kendi başına sorumlu tutulabilmesi henüz mümkün değildir. Hukukumuzda yapay zeka sistemleri mevcut durum itibariyle zımni olarak bir eşya veya teknik ürün statüsünde kabul edildiğinden, meydana gelen zararın tazmini için duruma göre aracın üreticisi, işleteni veya sahibinin hukuki sorumluluğuna başvurulması gerekmektedir.

Hukuka aykırı veri işleme faaliyeti sonucunda çocuğunuzun sağlığına veya psikolojisine verilen zararlar nedeniyle yapmak zorunda kaldığınız tedavi ve terapi masraflarını mahkemede maddi tazminat davası yoluyla talep edebilirsiniz. Sağlık bilgileri hukuk sistemimizde özel nitelikli kişisel veri statüsünde yer almakta olup, bu hassas verilerin korunması ve işlenmesi çok daha sıkı yasal şartlara bağlanmıştır.

Askeri eğitiminiz sırasında görevinizin bir parçası olan faaliyetleri yerine getirirken yaralanmanız ve bunun sonucunda engelli hale gelerek meslekten ayrılmak zorunda kalmanız durumunda, devlete karşı maddi ve manevi zararlarınızın giderilmesi amacıyla dava açabilirsiniz. Bu tür durumlarda, yaralanmanızın kamu hizmetine yönelik bir eğitim esnasında ve görevinizle doğrudan bağlantılı olarak meydana geldiğini ileri sürerek idarenin kusursuz sorumluluk ilkesi veya hizmet kusuru kuralları çerçevesinde oluşan kaybınızı gidermesini talep etme hakkınız bulunmaktadır.

Devletin açık bir kusuru veya ihmali bulunduğu durumlarda mahkemelerin bu ihmali göz ardı ederek uyuşmazlığı yalnızca sosyal risk ilkesi kapsamında çözüp eksik tazminata hükmetmesi hukuka aykırıdır ve buna itiraz edebilirsiniz. Terör saldırılarından doğan zararların karşılanmasında, eğer idarenin istihbarat zafiyeti veya güvenlik önlemlerini almaması gibi hizmete ilişkin bir kusuru varsa, uyuşmazlık kusursuz sorumluluk hâllerinden olan sosyal risk ilkesine göre değil, doğrudan idarenin asli sorumluluğunu gerektiren hizmet kusuru ilkelerine göre çözümlenmelidir.

Terör saldırıları neticesinde uğradığınız zararların tazmini için devlete karşı tam yargı davası açarak maddi ve manevi tazminat talep etmeniz mümkündür. İdare mahkemeleri bu tür vakaları incelerken öncelikle idarenin olayda herhangi bir hizmet kusuru bulunup bulunmadığını değerlendirir.