Usul Hukuku

Sürücüsü olmayan otonom bir aracın çarpması sonucu uğradığınız zararların tazmini için aracın üreticisine, programlayıcısına veya aracı işleten kişiye karşı hukuki yollara başvurulması mümkündür. Mevcut hukuki düzenlemelerimize göre yapay zeka henüz kendi başına bir kişi olarak değil, hukuken mülkiyete konu bir eşya veya bir özel taşınır olarak kabul edilmektedir.

Yapay zekaya sahip cihazların kullanımından kaynaklanan bu tür ciddi zararlarda, doğrudan ürünü piyasaya süren imalatçı veya ithalatçı şirkete karşı zararınızın tazmini için yasal süreç başlatmanız hukuken oldukça olağan bir yoldur. Türk hukukunda kabul edilen Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu'na göre, piyasaya sunulan teknolojik cihazların güvenli olması yasal bir zorunluluktur ve güvenlik eksiği bulunan ayıplı bir ürünün sebep olduğu maddi zararlar doğrudan üreticinin sorumluluğu altındadır.

Kamu kurumunun siber güvenlik önlemlerini yetersiz alması sebebiyle verilerinizin çalınması, idarenin sorumluluğu kapsamında değerlendirilebilecek ve tazminat talebine dayanak yapılabilecek bir durumdur. İdare, elinde bulundurduğu vatandaşlara ait verileri her türlü hırsızlık, yetkisiz erişim ve siber saldırıya karşı korumak için gerekli tüm idari ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdür.

Mahkemelerde kullanılan yapay zeka sistemlerinin sebep olduğu muhtemel zararlarda sorumluluğun kime ait olacağı hususu, kusursuz sorumluluk çerçevesinde değerlendirilebilecek hukuki bir inceleme alanıdır. Yapay zekanın kendi kusurlu eylemleri sonucu üçüncü kişilerin uğradığı zararların üreticiye veya kullanıcıya ait olabileceği yönünde değerlendirmeler bulunmaktadır.

Sizi mağdur eden içeriği üreten kişi yerine doğrudan deepfake yazılımını veya uygulamasını geliştiren kişilere karşı dava açılması, ürün sorumluluğu bağlamında hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylem olmakla birlikte sınırları oldukça dar bir alandır. Tüketicilerin veya üçüncü kişilerin korunması için gerekli teknik altyapı ve güvenlik önlemleri alınmadan bu tarz riskli programların piyasaya sürülmesi durumunda, kusursuz sorumluluk kapsamında yazılımcının hukuki sorumluluğuna gidilmesi tartışılabilir.

Kendi kendine öğrenebilen ve öngörülemeyen kararlar alabilen yeni nesil yapay zeka sistemlerinin neden olduğu zararlarda üreticilerin sorumluluğu, klasik kusur prensiplerinin ötesinde özel bir katı sorumluluk rejimine tabi olma potansiyeli taşımaktadır. Derin öğrenme kabiliyetine sahip bu sistemler başlangıçta hata barındırmasa bile, sonradan topladığı verilerle kendisini geliştirerek beklenmedik davranışlar sergileyebilmektedir.

Sosyal medya platformlarının, kullanıcılar tarafından sistemlerine yüklenen içerikleri yayınlanmadan önce denetleme veya hukuka aykırı bir eylem olup olmadığını araştırma yönünde yasal bir genel yükümlülükleri bulunmamaktadır. Mevzuatımızda yer sağlayıcı konumunda olan bu şirketlerin milyarlarca içeriği tek tek filtrelemesinin teknik olarak mümkün olmadığı kabul edildiğinden, doğrudan ön denetim yapmadıkları gerekçesiyle sorumlu tutulmaları kural olarak pek olanaklı değildir.

Kiraladığınız veya ödünç aldığınız hayvana kullanım sırasında verdiğiniz fiziksel zararlardan dolayı, hayvanın sahibine sağlam ve yeni bir hayvan temin etme yükümlülüğünüz bulunmaktadır. Hitit hukukundaki düzenlemelere göre, kiralık bir sığırın veya atın boynuzunun kırılması, ayağının sakatlanması veya kör edilmesi gibi durumlarda, hayvanı kullanan kişinin kusursuz sorumluluk benzeri bir yükümlülükle sağlam bir hayvanı sahibine teslim etmesi şart koşulmaktadır.

Hayvanınızın iradesi dışında zarar vermiş olması sizi sorumluluktan kurtarmamakla birlikte, mağdurun zararını karşılamanız veya hayvanı mağdura teslim etmeniz gerekmektedir. Roma Hukukunda On İki Levha Kanunlarına dayanan actio de pauperie davası uyarınca, evcil hayvanların kendi doğaları gereği hukuka aykırı eylemi bilemeyecekleri kabul edilse de, hayvan sahipleri doğan zarardan doğrudan sorumlu tutulmaktadır.

Otonom özelliklere sahip robotunuzun üçüncü kişilere vereceği zararlarda, mevcut kanunlarımıza göre sizin sorumluluğunuza gidilmesi hukuki incelemeye esas oluşturabilecek kuvvetli bir ihtimaldir. Hukukumuzda hayvanların verdiği zararlardan dolayı hayvan sahibinin sorumlu tutulması kuralı bir tür kusursuz sorumluluk halidir ve bu kuralın otonom sistemler için de kıyasen uygulanıp uygulanamayacağı hukukçular tarafından ciddi şekilde tartışılmaktadır.