Usul Hukuku

Yargılamanın uzun sürmesi şikâyetiyle doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurmadan önce kanunda öngörülen idari başvuru yolunun, yani Tazminat Komisyonu sürecinin mutlaka tüketilmesi gerekmektedir. Yüksek mahkeme, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddialarda bireysel başvurunun ikincil niteliği gereği öncelikle idari yolların kullanılması gerektiğini belirtmektedir.

Haksız arama işlemi nedeniyle özel hayatınıza ve konut dokunulmazlığınıza müdahale edildiği iddiasıyla yapacağınız bireysel başvuruları, hakkınızda verilen takipsizlik kararını öğrendiğiniz tarihten itibaren otuz gün içinde doğrudan yapmanız gerekmektedir. Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında haksız koruma tedbirleri için açılan tazminat davası yolu, aramanın hukuka aykırı olduğu iddiaları bakımından etkili bir başvuru yolu olarak kabul edilmemektedir.

İşçilik alacaklarınızın tahsili amacıyla açtığınız davanın türünü belirsiz alacak davası olarak açıkça belirtmenize rağmen mahkemenin bunu kısmi dava olarak nitelendirip zamanaşımı nedeniyle reddetmesi durumunda bu kararı üst mahkemeye taşıyabilirsiniz. Dava açarken miktarını tam olarak bilemediğiniz alacaklar için verdiğiniz talep artırım dilekçesi yasal hakkınızdır ve bu işlemin mahkeme tarafından haksız yere zamanaşımı kurallarına takılması istinaf mahkemesinde incelenmesi gereken temel bir uyuşmazlık konusudur.

Mahkemenin zarar miktarını uzman incelemesiyle yıllar sonra belirlemesi durumunda açtığınız ek davanın zamanaşımı gerekçesiyle reddedilmesi, adil yargılanma hakkınızın bir ihlalini oluşturabilir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, cismani zarar sebebiyle açılan tazminat davalarında gerçek zararın davanın açıldığı ilk anda tam olarak bilinmesi mümkün değildir.

Fazlaya ilişkin haklarınızı saklı tutarak açtığınız davada, sonradan talep ettiğiniz miktarın zamanaşımı nedeniyle reddedilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulunabilirsiniz. Yargı mercileri, bedensel zararlara ilişkin tazminat hesaplamalarının uzmanlık gerektiren teknik bir konu olduğunu göz önünde bulundurmak zorundadır.

Daha önceden kaldırıldığı hâlde sistemde aktif görünmeye devam eden eski tarihli bir yakalama kaydına istinaden haksız yere gözaltına alınmanız durumunda tazminat davası açma hakkınız bulunmaktadır. Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında, hakkınızdaki yakalama veya tutuklama işleminin hukuka aykırı olduğunu belirterek haksız geçen bu süreler için maddi ve manevi zararınızın karşılanmasını talep edebilirsiniz.

Haksız yere gözaltında veya tutuklu kalıp sonrasında beraat eden kişiler, uğradıkları zararların karşılanması amacıyla devlete karşı tazminat davası açma hakkına sahiptir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, beraat kararı verilmesiyle birlikte geçmişteki yakalama, gözaltı veya tutuklama işlemleri hukuka aykırı hâle gelmiş kabul edilir ve bu durum kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında incelenir.

İdareye yaptığınız başvuru tarihinden çok önceki yıllara ait haksız kesintilerin tamamını geriye dönük olarak geri almanız maalesef yasal süre sınırları nedeniyle mümkün olmamaktadır. İdari Yargılama Usulü Kanunu gereğince, idari eylemlerden kaynaklanan zararların tazmini için uygulama tarihinden itibaren gözetilmesi gereken kesin başvuru ve dava açma süreleri bulunmaktadır.

Tutukluluk hâliniz sona erip tahliye edildikten sonra, tutukluluk kararına yaptığınız itirazın çok geç değerlendirildiğini ileri sürerek doğrudan bireysel başvuru yapmanız mümkün değildir, öncelikle kanunlarda öngörülen tazminat davası yolunu kullanmanız gerekir. Yargılanmakta olduğunuz davada hakkınızda tahliye kararı verilmişse veya hükümlü hâle gelmişseniz, itirazınızın geç incelendiği gerekçesiyle verilecek bir ihlal kararı sizin yeniden serbest kalmanızı sağlamayacaktır.

Hayır, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurmanız durumunda davanız başvuru yollarının tüketilmemesi sebebiyle kabul edilemez bulunacaktır. Anayasa Mahkemesi, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine yönelik iddialar için yasal mevzuatta yapılan son değişiklikleri dikkate alarak öncelikle idari başvuru yollarının kullanılması gerektiğine hükmetmektedir.