Tazminat

Haksız gözaltı nedeniyle açılan tazminat davalarında mahkemelerin takdir yetkisi bulunsa da, hükmedilen tazminat miktarının meydana gelen ihlalle orantısız ve kayda değer ölçüde düşük olması hukuka aykırıdır. Sizin durumunuzda olduğu gibi, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilen kişilerin haksız gözaltı nedeniyle açtıkları davalarda, mahkemenin verdiği tazminat tutarı Anayasa Mahkemesinin benzer durumlarda öngördüğü standartların çok altında kalıyorsa, bu durum kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlali sayılmaktadır.

Haksız arama işlemi nedeniyle özel hayatınıza ve konut dokunulmazlığınıza müdahale edildiği iddiasıyla yapacağınız bireysel başvuruları, hakkınızda verilen takipsizlik kararını öğrendiğiniz tarihten itibaren otuz gün içinde doğrudan yapmanız gerekmektedir. Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında haksız koruma tedbirleri için açılan tazminat davası yolu, aramanın hukuka aykırı olduğu iddiaları bakımından etkili bir başvuru yolu olarak kabul edilmemektedir.

Hayati tehlike doğuran ağır yaralama olaylarına ilişkin ceza davalarının yaklaşık on yıl gibi çok uzun bir süre devam etmesi anayasal güvenceler bakımından normal kabul edilmemektedir ve devlete yüklenen yükümlülüklerin ihlali anlamına gelir. Olası cezai sorumluluğun tespiti adına yürütülen bir soruşturma sonrasında kovuşturma evresine geçildiğinde, bu yargılama aşamasının da tıpkı soruşturma süreci gibi makul bir sürat ve özenle sonuçlandırılması şarttır.

Bir binadan çıkışınızın engellenerek haksız şekilde alıkonulduğunuz iddiasıyla Anayasa Mahkemesine doğrudan başvurmadan önce iç hukuktaki tazminat yollarını tüketmeniz gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi, kişinin rızası olmaksızın belirli bir yerde fiziki olarak tutulmasını ve hareket serbestîsinin maddi olarak sınırlandırılmasını kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında hürriyetten yoksun bırakma olarak değerlendirmektedir.

KHK ile ihraç edildikten sonra OHAL Komisyonu kararıyla göreve iade edilen kişilerin, haksız yere uygulanan bu işlem nedeniyle manevi tazminat davası açma hakkı bulunmaktadır. İlgili kanunda yer alan ve göreve iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarını öngören yasa hükmü, Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir.

Açtığınız tazminat davasının sadece kanundaki kısıtlayıcı bir hükme dayanılarak esasa girilmeden reddedilmesi durumunda, temel güvencelerden yararlanmak amacıyla bireysel başvuruda bulunabilirsiniz. Yargı mercilerinin, dava dosyasındaki iddia ve itirazlarınızı incelemeden, uyuşmazlığın esasına yönelik bir değerlendirme yapmaksızın davanızı doğrudan reddetmesi, Anayasa ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ihlaline yol açmaktadır.

Anayasa Mahkemesi, imar uygulaması sonucu yola cepheli taşınmazınızın yerine daha değersiz bir yer verilmesi nedeniyle açtığınız davanın, mahkemelerce değer kaybı araştırması yapılmadan reddedilmesini mülkiyet hakkının ihlali olarak kabul etmektedir. Yüksek mahkeme bu tür başvurularda, yerel mahkemelerin vatandaşın temel itirazlarını karşılayıp karşılamadığına ve ölçülülük ilkesi kurallarına uyup uymadığına bakar.

Yargılamanızın çok uzun sürmesi nedeniyle doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurmanız, yasal düzenlemeler gereği artık mümkün görünmemektedir. Yakın zamanda yürürlüğe giren yasal değişiklikler çerçevesinde, yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı iddiasıyla yapılacak başvurular için yeni bir hukuki yol öngörülmüştür.

Kamulaştırmasız el atma karşılığında tarafınıza ödenen bedelin enflasyon karşısında değer kaybına uğratılarak ödenmesi, mülkiyet hakkınızın ihlali olarak kabul edilmektedir ve bu mağduriyetiniz için yeniden yargılama talep edebilirsiniz. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, hak edilen kamulaştırmasız el atma bedelleri zamanında veya gerçek değeri korunarak ödenmediğinde, enflasyonun yıkıcı etkisi mülk sahipleri üzerinde şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yaratmaktadır.

Hayır, gözaltı işleminin hukuka aykırı olduğu iddialarında doğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapmadan önce ilgili kanunda öngörülen tazminat davası yolunu tüketmeniz gerekmektedir. Kanunda öngörülen gözaltı süresinin aşıldığı veya yakalama ve gözaltına alınma işleminin bütünüyle haksız olduğu yönündeki şikayetler için öncelikle ağır ceza mahkemelerinde tazminat davası açılması hukuki bir zorunluluktur.