Savunma Hakkı

Sizin bizzat duruşma salonunda bulunma yönündeki açık talebinize rağmen zorlayıcı bir neden olmadan gıyabınızda esasa ilişkin işlemlerin yapılması ve mahkûmiyet kararı verilmesi usul kurallarına aykırılık teşkil eder. Ceza yargılamasında hakkınızda karar verecek olan heyetin karşısında doğrudan kendi sözlerinizle savunma yapabilmeniz büyük bir önem taşır.

İstinaf mahkemesinin davanın taraflarına daha önce hiç tartışılmayan yeni bir hukuki gerekçe sunarak ve bu konuda savunma hakkı tanımadan kesin karar vermesi, adil yargılanma hakkının temel unsurlarından olan silahların eşitliği ilkesi ihlaline yol açar. Yargılama sürecinde tarafların usule ilişkin haklar bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve bir tarafın diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmemesi gerekir.

Mahkemenin aleyhinize beyanda bulunan bir tanığı duruşmada hazır etmeyip sizin hazırladığınız yazılı soruları başka bir mahkeme aracılığıyla tanığa sorması, savunma hakkı kapsamında size sunulması gereken yeterli ve etkili bir güvence olarak değerlendirilmemektedir. Siz tanığın hangi konuda beyanda bulunacağını tam olarak bilmediğiniz bir aşamada önceden sorular hazırlamak zorunda kalırsınız ve bu yöntem, tanığın verdiği cevapların anlık olarak değerlendirilerek olayların akışına göre yeni sorular sorulması ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmaktadır.

Hakkınızdaki iddiaların asılsız olduğu ceza soruşturması neticesinde açıkça tespit edilmesine rağmen idare mahkemelerinin bu durumu dikkate almadan davanızı reddetmesi hukuka aykırı bir yaklaşım olarak kabul edilebilir. Bir şikayetçinin asılsız ihbarlarına dayanılarak başlatılan soruşturmada, emniyetin araştırmasıyla şikayetçi ile aranızdaki husumetin ortaya çıkarılması ve örgüt bağlantınızın bulunmadığının saptanması davanın seyri açısından oldukça önemlidir.

Eşinizin şikâyetinden vazgeçmiş olması, hakkınızda yürütülen disiplin soruşturması neticesinde ceza verilmesine tek başına engel teşkil etmeyecektir. İdare ve yargı mercileri, aranızda geçen tartışma ve fiziksel müdahaleleri sadece tarafların şikâyetine göre değil, mevcut delillerin bütününe ve olayın kamu hizmetine olan yansımalarına göre incelemektedir.

İptal davasında mahkemenin sadece geçmişte başka bir amaçla, örneğin uzman erbaş sözleşmesinin yenilenmesi maksadıyla alınmış eski sağlık kurulları raporlarına dayanarak ve güncel bir uzman incelemesi yaptırmadan davanızı reddetmesi sahip olduğunuz hukuki güvencelerinize zarar verebilir. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, taraflara iddia ve savunmalarını makul bir şekilde dile getirme fırsatı tanınması kapsamında uyuşmazlığın esasını oluşturan iddiaların mahkemece etkili bir biçimde incelenmesi şarttır.

Yargılama aşamasında üst mahkemelerin, işverenin fesih bildiriminde hiç yer almayan tamamen farklı ve yeni gerekçeler üreterek davanızı reddetmesi, size bu yeni duruma karşı savunma hakkı tanınmadığı sürece adil bir yargılama olarak nitelendirilmez. Mahkemelerin, idarenin başlangıçta ileri sürmediği sebepleri sonradan tespit edip kararına dayanak yapması durumunda, bu yeni durumu mutlaka taraflara bildirmesi ve görüşlerini alması gerekir.

Başka şehirde yaşayan tanıkların mahkeme huzuruna getirilememesi durumunda bile savunma tarafına soru sorma imkânı sağlayacak görüntülü sistemler kullanılmadan sadece yazılı ifadelerin okunması savunma hakkı açısından ciddi bir eksiklik yaratmaktadır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, tanığın mahkemede hazır edilmemesinin veya görüntülü ve sesli iletişim tekniği kullanılarak dinlenilmemesinin mahkeme tarafından mutlaka geçerli bir nedene dayandırılması gerekir.

İdarenin size kendinizi savunma hakkı tanımadan ve hakkınızdaki iddialara karşı delil sunma imkânı vermeden rütbenizi geri alması özel hayata saygı hakkı bakımından ihlal niteliğindedir. Anayasa Mahkemesinin kararlarına göre kamu görevinden ayrılmış kişilerin terör örgütleriyle bağlantısı olduğu iddiasıyla rütbelerinin alınması millî güvenlik amacıyla yapılmış olsa da bu sürecin adil yürütülmesi şarttır.

Mahkemenin, aleyhinize beyanda bulunan tanıkları sizin bulunduğunuz duruşmada bizzat veya teknolojik imkânlar vasıtasıyla dinlememesi ve size soru sorma hakkı tanımadan ceza vermesi yasal güvencelere aykırılık teşkil etmektedir. Ceza muhakemesi kuralları uyarınca, yargı çevresi dışında bulunan tanıkların aynı anda ses ve görüntü nakli sağlayan SEGBİS gibi vasıtalarla dinlenebilmesi imkânı varken bu yöntemin kullanılmaması savunma hakkı ihlaline yol açar.