Masumiyet Karinesi

Mahkemelerin hakkınızda karar verirken algoritmik risk değerlendirme yazılımlarını kullanması ve bu raporlara dayanarak cezanızı ağırlaştırması, en temel anayasal güvencelerden olan adil yargılanma hakkınızın ihlali şüphesiyle incelenebilecek bir eylemdir. Ceza hukukunun bel kemiğini oluşturan masumiyet karinesi ve şüpheden sanık yararlanır ilkeleri gereği, sırf bir makinenin geçmiş verilerinize dayanarak gelecekte yeniden suç işleyeceğinize dair istatistiksel bir oran sunması tek başına hürriyeti bağlayıcı bir cezalandırma gerekçesi yapılamaz.

İnternetten indirdiğiniz lisanssız dosyalar aracılığıyla bilgisayarınızın kontrolünün iradeniz dışında başka kişilerin eline geçmesi, sisteminize botnet adı verilen zararlı yazılımların bulaştığına işaret eden teknik bir güvenlik zafiyetidir. Bilişim suçu failleri, ele geçirdikleri bu köle bilgisayarları kullanarak üçüncü şahıslara istenmeyen e-postalar gönderebilir veya geniş çaplı hizmet dışı bırakma saldırıları gerçekleştirebilir.

Adli soruşturma süreçlerinde tespit edilen IP adresinin yasal olarak sizin adınıza kayıtlı aboneliğe ait olması, söz konusu siber sızma eylemini fiziken sizin gerçekleştirdiğinizi kesin olarak kanıtlamamakta olup, ceza mahkumiyeti tesisi için tek başına asla yeterli bir delil olarak görülmemektedir. Günümüz siber dünyasında kötü niyetli kişilerin sıklıkla sahte veya yönlendirilmiş IP kullanması, internet sağlayıcıların dinamik IP tahsis etmesi veya kablosuz ağların şifre kırılarak uzaktan ele geçirilmesi gibi teknik ihtimaller gözetildiğinde, salt IP adresi dökümü ceza muhakemesi mantığında yalnızca bir belirti delili olarak anlam ifade etmektedir.

Hakkınızda kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunmadığı sürece, medyanın sizi kesin bir dille suçlu ilan etmesi ve suçluymuşsunuz gibi fotoğraflarınızı yayınlaması temel insan haklarının ağır bir ihlalidir. Ceza yargılamasının en temel taşlarından biri olan masumiyet karinesi gereğince, davanız sonuçlanana kadar tamamen suçsuz kabul edilirsiniz ve basının haber verme sınırlarını aşarak sizi yargılaması hukuka aykırıdır.

Öngörücü kolluk faaliyetleri kapsamında yapay zeka sistemlerinin istatistiksel verilere dayanarak suç şüphesi oluşturması, adil yargılanma hakkı ve masumiyet karinesi ihlali iddialarıyla yargı makamları önüne taşınabilecek çok yönlü ve karmaşık bir hukuki konudur. Suçun işlenmeden önce geçmiş polis kayıtları, sosyal medya ihbarları ve lokasyon verileri üzerinden algoritma yardımıyla tahmin edilmesi, uygulamada ayrımcı ve önyargılı profil çıkarma sonuçları doğurma riski barındırmaktadır.

Ceza muhakemesinde adaletin kapalı kapılar ardında değil, şeffaf bir biçimde dağıtılmasını emreden halka açıklık ilkesi, kural olarak duruşmaların kamusal denetime tabi olmasını gerektirir. Dijitalleşme ile birlikte mahkeme salonunun fiziki sınırları aşılmaya başlanmış olup, yasal çerçevenin izin verdiği ölçüde yargılamaların çevrim içi platformlardan canlı veya gecikmeli olarak yayınlanması teknik olarak mümkündür.

Hakkınızda kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmamasına veya beraat etmiş olmanıza rağmen, internet ortamında hala suçluymuşsunuz gibi algılanmanıza neden olan içerikler lekelenmeme hakkı ihlali çerçevesinde değerlendirilmektedir. Masumiyet karinesi ile yakından bağlantılı olan bu hak, toplum nezdindeki itibarınızın zedelenmesini ve haksız bir damgalamaya maruz kalmanızı önlemeyi amaçlamaktadır.

Hakkınızda kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmaksızın medya organları veya sosyal medya platformları tarafından suçlu olarak lanse edilmeniz, anayasal bir güvence olan masumiyet karinesi ilkesinin ihlali olarak değerlendirilebilecek ciddi bir emaredir. Bir kişi hakkında suçluluğu kanıtlanmadan kamuoyunda peşin hüküm oluşturacak şekilde haber yapılması, yalnızca itibarınıza telafisi zor zararlar vermekle kalmaz, aynı zamanda yargı makamlarının tarafsızlığını etkileme ve adil yargılanma hakkınızı zedeleme riski de taşır.

Vergi inceleme raporlarında sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlediğiniz ya da kullandığınız yönünde bir tespit bulunması halinde, bu durumun kayıtlı olduğunuz meslek odasına bildirilmesi yasal bir istisna olarak kabul edilmektedir. Ancak bu bildirim, sizin hukuken suçlu olduğunuz anlamına gelmez zira idari nitelikteki bir raporun yargı kararı olmaksızın kesin bir mahkumiyet gibi değerlendirilmesi mümkün değildir.

Yapay zeka ve büyük veri analitiği kullanan kolluk kuvvetlerinin, geçmiş veriler üzerinden istatistiksel profiller çıkararak bireyleri riskli olarak kategorize etmesi, masumiyet karinesi bakımından ciddi tartışmalara yol açan ve hukuki güvenlik ilkesini zedeleyebilecek nitelikte bir uygulamadır. Bu tür algoritmik risk değerlendirme araçları, kişinin somut bir eylemini değil, bulunduğu çevreyi veya sosyal grubu baz alarak geleceğe dair tahminler ürettiğinde, haksız damgalama ve ayrımcılık iddialarına zemin hazırlamaktadır.