İnsan Hakları

Yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurmadan önce Tazminat Komisyonuna başvurmanız gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönündeki iddialar için öncelikle kanunla kurulmuş olan idari başvuru yolunun tüketilmesi şarttır.

Mektubunuzun cezaevi yönetimi tarafından alıkonulmasına yönelik kararın, yalnızca kanun maddelerine atıf yapılarak ve içeriğe dair somut bir değerlendirme sunulmadan verilmesi, ardından itiraz ettiğiniz yargı mercilerinin de bu kararı aynen onaylaması haberleşme hürriyeti ihlaline yol açan bir durumdur. Ceza infaz kurumlarının mahpusların mektuplarını denetleme yetkisi bulunsa da, alınan bir alıkoyma kararının meşru kabul edilebilmesi için disiplin kurullarının ve itirazları inceleyen infaz hâkimliklerinin mektubun içeriğiyle ilişkili, somut bilgilere dayanan yeterli gerekçeler sunması şarttır.

Mahkemelerin, kanun yolu aşamasında dahi olsa davanın sonucunu değiştirebilecek kadar önemli ve esaslı iddialarınızı hiçbir şekilde tartışmadan ve gerekçe göstermeden reddetmesi adil bir yargılama yapıldığı anlamına gelmez. Karar düzeltme veya temyiz aşamasında, olayın asıl sorumlularının askerî personel olduğunu gösteren ve hakkınızdaki kusur atfını ortadan kaldırabilecek nitelikteki bir ceza davasının varlığını bildirmiş olmanıza rağmen, yüksek mahkemenin bu iddialarınızı hiç incelemeden matbu gerekçelerle karar vermesi hukuka aykırıdır.

İstinaf mahkemesinin, terör olayları nedeniyle uğradığınız zararı yalnızca idari tedbirlerin doğal bir sonucu olarak görüp manevi tazminat kararını kaldırması Anayasa Mahkemesi tarafından adil bulunmamakta ve hakkaniyete uygun yargılanma hakkı ihlali olarak kabul edilmektedir. İlk derece mahkemeleri genellikle evini terk etmek zorunda kalan vatandaşların yaşadığı sıkıntı ve üzüntüyü gidermek amacıyla hakkaniyet gereği belli bir manevi tazminata hükmetmektedir.

Hücre cezasının infaz edildiği disiplin koğuşunun fiziki şartlarının çok kötü ve hijyenden yoksun olması nedeniyle insanlık onuruyla bağdaşmayan bir muameleye maruz kaldığınızı iddia ediyorsanız, bireysel başvuru öncesinde muhakkak olağan idari ve yargısal yolları tüketmeniz gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, şikâyet edilen tutulma koşulları cezanın bitmesiyle veya tahliye gibi bir nedenle sona ermişse artık doğrudan ihlali önleyici tedbirler yerine tazminat yollarına başvurulması kuralı geçerlidir.

İadenizi engelleyen kanun maddesindeki terör örgütüyle irtibat veya iltisakı olmayan kişilerle sınırlama getiren ilgili ibare Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir ve anayasaya uygun değildir. Olağanüstü hâl tedbirleri kapsamında kapatılan kurumlara yapılan ödemelerin iadesi, kanunda yer alan bu kurala dayanılarak terör örgütü üyeliği veya irtibatı gerekçesiyle reddedilmekteydi.

Mahkemelerin haksız tutulma nedeniyle hükmettiği tazminat miktarının, yaşadığınız mağduriyetle orantılı olmayan önemsiz bir tutar olması anayasal güvencelere aykırılık teşkil edebilir. Derece mahkemelerinin tazminat miktarını belirlerken takdir yetkisi bulunsa da bu miktar Anayasa Mahkemesinin benzer ihlaller için verdiği standart tazminat tutarlarına göre kayda değer ölçüde düşük olmamalıdır.

Bireysel başvuru yapıldıktan sonra başvurucunun vefat etmesi durumunda, ölen kişi yönünden başvuru kural olarak işlemden kaldırılmaktadır ancak bu durum mirasçıların mutlaka hak kaybına uğrayacağı anlamına gelmez. Vefat eden başvurucunun mirasçısı olduğunu bilgi ve belgeleriyle kanıtlayan kişilerin, makul bir süre içinde bireysel başvuruyu takip etme iradelerini açıkça ortaya koymaları hâlinde başvuru mahkeme tarafından incelenmeye devam edebilir.

Yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle doğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapmanız mümkün değildir, öncelikle ilgili tazminat komisyonuna müracaat ederek olağan hukuk yollarını tüketmeniz zorunludur. Anayasa Mahkemesi makul sürede sonuçlandırılmayan yargılamalara ilişkin şikâyetlerde uygulanacak anayasal ilkeleri yakın tarihli kararlarıyla belirlemiş ve yasal düzenlemelerdeki değişiklikleri dikkate alarak yeni bir usul öngörmüştür.

Herhangi bir yargı kararı olmaksızın hukuka aykırı bir şekilde gözaltına alındığınız iddiasıyla doğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmanız usulen mümkün olmamaktadır. Anayasa Mahkemesi, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine yönelik şikayetleri inceleyebilmek için öncelikle olağan hukuk yollarının eksiksiz bir şekilde tüketilmiş olmasını şart koşmaktadır.